Είδαμε την “Έντα Γκάμπλερ” στο Bios (main)

“Η ζωή δεν είναι τραγική, η ζωή είναι γελοία. Κι αυτό δεν αντέχεται”

Η “Έντα Γκάμπλερ” του Ερρίκου Ίψεν είναι ότι πιο πηγαία σκανδιναβικό έχω διαβάσει. Η ιστορία διαδραματίζεται σε κάποιο χωριό της Νορβηγίας με φόντο τα επιβλητικά φιόρδ και τη μυρωδιά του θαλασσινού αέρα να σε παρασύρει σε ένα μελαγχολικό ταξίδι σε κάθε σημείο του ορίζοντα. Εκεί καταφθάνουν μετά το γαμήλιο ταξίδι τους η Έντα και ο Γέργκεν Τέσμαν στο σπίτι των ονείρων τους, που με πολύ κόπο έχει ετοιμαστεί από τη θεία Γιούλια και τον Διαμεσολαβητή Μπρακ. Η φαινομενικά συμβατική ζωή τους θα ανατραπεί μετά την επίσκεψη της κυρίας Έλβστεντ και την επιστροφή ενός προσώπου που φαίνεται να σημαίνει πολλά τόσο για την Έντα όσο και για τον σύζυγο της.

Άξονας περιστροφής του έργου είναι ο εγκλωβισμός των προσώπων σε μια συνθήκη ενώ παράλληλα αυτό έχει απόηχο καθαρά μοραλιστικό. Η κοινωνικές νόρμες και απαιτήσεις γίνονται, έτσι, ο βραχνάς που καταδυναστεύει τους ήρωες και ειδικότερα την Έντα, η οποία έχει να υπερπηδήσει ένα ακόμα εμπόδιο: το φύλο της. Ξεπεσμένη αριστοκράτισσα, μεγαλωμένη σε ένα συντηρητικό περιβάλλον από το στρατηγό πατέρα της και εξοικειωμένη με τα “ανδρικά” σπορ της ιππασίας και της σκοποβολής, η Έντα λαχταρά μια ζωή που δεν μπορεί να έχει, γεμάτη περιπέτεια, δράση και ατελείωτο γλέντι. Παρ’ όλα αυτά, χωρίς να έχει ιδιαίτερη μόρφωση και με εμμονική προσήλωση στο ιδεώδες του “κοινωνικού φαίνεσθαι” και της αποφυγής του σκανδάλου, τηρεί τον κοινωνικό κανόνα και παντρεύεται τον Τέσμαν, υποψήφιο διδάκτωρ και καθηγητή του πανεπιστημίου, τον οποίο κατά βάθος βαριέται αφόρητα. Με αυτό το τρόπο εγκλωβίζεται στο ρόλο της συζύγου. Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της ευπρεπούς οικοδέσποινας, που φροντίζει να κρατά τα προσχήματα και τους τύπους, κρύβεται ένα τέρας που ανυπομονεί να ξυπνήσει.

Ο μοιραίος αυτός διχασμός που βιώνει η ηρωίδα αποκρυσταλλώνεται τέλεια μέσα από τη σκηνοθεσία της Ζωής Χατζηαντωνίου. Πράγματι, στη σκηνή του Bios ο διχασμός της Έντα Γκάμπλερ εκφράζεται μέσα από τη διπλή ερμηνεία του ρόλου από την Ελίνα Ρίζου και τη Γεωργιάννα Νταλάρα. Η τελευταία εμφανίζεται σαν το κουφάρι της ηρωίδας, φορώντας ένα ηχείο στη ζώνη της, μέσα από το οποίο μιλά η πραγματική Έντα Γκάμπλερ (Ελίνα Ρίζου), που βρίσκεται εγκλωβισμένη μέσα σε έναν θάλαμο. Μέσα από αυτό το εύρημα, επιτυγχάνεται πλήρως η απόδοση της ψυχαναλυτικής διάστασης του έργου, ενώ παράλληλα προβάλλεται το μοτίβο της γυναίκας -κούκλας, πιο ευδιάκριτο στο “Κουκλόσπιτο”. Πολύ περισσότερο, η ηρωίδα παρουσιάζεται μπροστά στα μάτια μας σαν ένα κοινωνικό αυτόματο, που μοιάζει να μιμείται γυναικεία χαρακτηριστικά. Παράλληλα, η “”Εντα Γκάμπλερ” είναι το έργο του Ίψεν, στο οποίο αποτυπώνεται καλύτερα από οπουδήποτε αλλού το εξουσιαστικό σχήμα του ερωτικού του τριγώνου, το οποίο παρουσιάζεται μάλιστα με διάφορες μορφές ( Έντα – Τέσμαν -Μπρακ, Έντα -Τέσμαν -Λέβμποργκ). Πρόκειται για το έργο, άλλωστε, για το οποίο ο Ίψεν έχει αφήσει τις περισσότερες σημειώσεις όσον αφορά το σχήμα του, δείχνοντας ξεκάθαρα την αδυναμία του για τη συγκεκριμένη ηρωίδα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η Έντα Γκάμπλερ συνιστά ρόλο -φετίχ για κάθε ηθοποιό.

Ο καταπιεσμένος θυμός της ηρωίδας, ο οποίος στην αρχή εκδηλώνεται μέσα από αθώες και πρωτογενείς παρεκκλίσεις τελικά ξεσπάει με την επιστροφή του Άιλερτ Λέβμποργκ στην πατρογονική του πόλη. Αυτός τυχαίνει όχι απλά να είναι ακαδημαϊκός ανταγωνιστής του συζύγου της, αλλά και το πραγματικό αντικείμενο του πόθου της. Ευφυής, μποέμ, σκανδαλώδης και μέθυσος, ένας πραγματικός Διόνυσος, ο Λέβμποργκ είναι αυτό που η Έντα Γκάμπλερ λαχταρά και ταυτόχρονα ξορκίζει μακρυά της. Κτητικά ερωτευμένη μαζί του οδηγείται στην αυτοκαταστροφή της, η οποία είναι η μόνη πράξη θάρρους και ειλικρίνειας που έχει διατελέσει στη ζωή της, κάτι το οποίο αποδίδεται σκηνοθετικά μέσα από την άρση του διχασμού της επί σκηνής. Η ‘Εντα Γκάμπλερ, όμως, δεν είναι μια τραγική ηρωίδα. Αντίθετα, αυτοχαρακτηρίζεται ως μία γελοία γυναίκα, αφού οι πράξεις της δεν της υπαγορεύονται από μια ανώτερη δύναμη, αλλά αντίθετα εκείνη είναι που πλέκει τον ιστό της τραγωδίας της.

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η “Έντα Γκάμπλερ” της Ζωής Χατζηαντωνίου αποτελεί κάτι παραπάνω από μια φιλότιμη προσπάθεια, αφού δεν δίνει απλά υπόσταση στο έργο, αλλά έρχεται να προσδώσει σε αυτό μια πιο σύγχρονη αντιμετώπιση. Θυμάμαι, πριν λίγα χρόνια είχα δει μία από τις καλύτερες αποδόσεις του έργου στο θέατρο Καρέζη από την Ελένη Κούστα, η οποία αποτύπωνε το ρόλο με τρόπο νοσηρά ερωτεύσιμο και αέρινο, παθιασμένο και νευραλγικό, συγκεντρώνοντας όλη την ενέργεια στα μάτια της, τα οποία φάνταζαν φτιαγμένα από το σκοτάδι της ηρωίδας του Ίψεν. “Μάτια φτιαγμένα από νύχτα” είχα σκεφτεί τότε. Αντίθετα, το βλέμμα της Γεωργιάννας Νταλάρα παρέπεμπε σε ένα άδειο κέλυφος, ενώ παράλληλα η Ελίνα Ρίζου με σχεδόν ρομποτική διάθεση κρατούσε απόσταση από το ρόλο. Η έλλειψη αυτή συναισθήματος, ωστόσο, υπερκαλύπτεται από τη σωματικότητα, η οποία είναι διάχυτη σε ολόκληρη την παράσταση. Επιπλέον, η ίδια διάθεση αποστασιοποίησης κυριαρχεί και στους λοιπούς ήρωες δημιουργώντας έτσι ένα ασφυκτικό περιβάλλον κοινωνικής υποκρισίας και ψέματος.

Bios main (Πειραιώς 84, Κεραμεικός, 210 3425335)

Σκηνοθεσία: Ζωή Χατζηαντωνίου


Μετάφραση: Διασκευή βασισμένη στη μετάφραση του Γιώργου Δεπάστα


Σκηνικά – Κοστούμια:Μαρία Πανουργιά

Μουσική: Μιχάλης Παρασκάκης

Φωτισμοί: Ελίζα Αλεξανδροπούλου

Σχεδιασμός ήχου: Κώστα Μπώκος

Βοηθός σκηνοθέτη: Αλεξάνδρα Ντεληθέου

Βοηθός στην επεξεργασία κειμένου: Δημήτρης Πασσάς

Φωτογραφίες: Βαγγέλης Πουλής

Επιμέλεια προγράμματος: Δημήτρης Κάβουρας

Ερμηνεύουν οι ηθοποιοί:

Έντα, σύζυγος του Γέργκεν Τέσμαν και κόρη του στρατηγού Γκάμπλερ:

Γεωργιάννα Νταλάρα, Ελίνα Ρίζου

Γέργκεν Τέσμαν,πανεπιστημιακός υπότροφος στην ιστορία του πολιτισμού:

Γιάννης Κλίνης

Δεσποινίς Τέσμαν, θεία του Γέργκεν:

Ρίτα Λυτού

Τέα Έλβστεντ:

Αρετή Σεϊνταρίδου

Διαμεσολαβητής Μπρακ:

Γιώργος Βαλαής

Άιλερτ Λέβμποργκ:

Φιντέλ Ταλαμπούκας

Παραστάσεις: Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη έως τις 12 Ιουνίου

(Οι παραστάσεις στις 3, 4 και 5 Ιουνίου δε θα πραγματοποιηθούν)

Ώρα έναρξης: 21:15

Διάρκεια: 120’

Τιμή Εισιτηρίου: 14 ευρώ κανονικό και 8 ευρώ φοιτητικό / ανέργων / ΑΜΕΑ / άνω των 65

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*