Ποιο είναι το στοίχημα σε μια νέα προσέγγιση στο έργο του F. G. Lorca;

Πάνος Κυπαρίσσης: Στους καταιγιστικούς καιρούς που ζούμε, στο σκοτεινό και ανεπεξέργαστο άλογο του πάθους που κινείται ομόθυμα στη ζωή και στο θάνατο, στην ποίηση προστρέχουμε ως νάρκης του άλγους δοκιμές.

Ο Λόρκα αποτελεί αδιαμφισβήτητο πυρηνικό στάσιμο που διασυνδέει χωρίς ραφές την ποίηση με το θέατρο. Στον Λόρκα συνεπώς προστρέχουμε που με τον τραγικό του θάνατο πέρασε, άγνωστος και γυμνός, στο χώμα και σ’ αυτό μας προσεδαφίζει.

Της δυνάμεις της φύσης και στο μυστικισμό της ζωής που επαναστατούν στην καταπίεση και στα δεδομένα μιας κοινωνικής ηθικής με τα ανεκπλήρωτα και τον ανθρώπινο πόνο που αποτελούν, δυστυχώς, σύγχρονη δυσεπίλυτη πραγματικότητα.

Τι είναι αυτό που θεωρείτε ότι κάνει το «Yerma» επίκαιρο; Ποια είναι η θέση του έργου στην σύγχρονη πραγματικότητα;

Πάνος Κυπαρίσσης:  Η ποίηση ως διαχρονικό πεδίο της τέχνης καταγίνεται με τη διαρκή πάλη για αλήθεια, δίκιο και απελευθέρωση από τα όποια δεσμά καταπίεσης επιβάλλονται πανταχόθεν.

Η «Γέρμα» αποτελεί υποδειγματικό θέμα της εθιμικικής καταπίεσης της γυναίκας σε μια διαχρονία που διαρκεί ως τις μέρες μας. Συνεπώς αποτελεί ένα έργο που βαθαίνει στα πάθη και στα πένθη της σε μια σύγχρονη πραγματικότητα.

Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να δώσετε στον κόσμο που θα παρακολουθήσει την παράσταση;

Πάνος Κυπαρίσσης: Ανεβάζοντας τη «Γέρμα» προσβλέπουμε σε μια παράσταση η οποία διατρέχει με λιτότητα την υποστασιακή αγωνία του ποιητή πέρα από το εθιμικό γίγνεσθαι του κειμένου, ώστε να δοθεί η βιαιότητα μιας ζωής σκοτεινής αλλά και οι τόποι του τρυφερού λυρισμού της.

Το πάθος της σάρκας, ο προδομένος έρωτας, η προδομένη φύση, το ανικανοποίητο της μητρότητας, ώστε να νιωστεί και να φωτιστεί, πέρα από συγκαιρικά περιτυλίγματα, ο λόγος του ποιητή. Να ερεθίσει το θεατή για τη ζωή που πλαγιάζει κάτω από τους στίχους, να στοχαστεί και να πλάσει ο ίδιος έναν δικό του κόσμο με το δικό του νου και την ψυχή του.

Ποια φράση του έργου θα κρατούσατε και για ποιο λόγο;

Πάνος Κυπαρίσσης:  Θα κρατούσα τη φράση: Άσε με να βγαίνω, ν’ ανασαίνω, ώστε να χυθώ στη φύση μου και στη φύση που με υποδέχεται.

Τα σώματα και οι επιθυμίες γίνονται «άγονη γη» σήμερα; Η αποξένωση και η απώθησή τους αντίστοιχα δημιουργεί την βία και τον φόβο ανάμεσά τους;

Βασιλική Σκάλκου: Πιστεύω πως ναι. Ζούμε σε μια εποχή όπου η επιθυμία είτε θάβεται βιαστικά μέσα μας είτε καταπιέζεται χωρίς να δίνει χώρο στην αλήθεια. Δεν μπορεί να καρποφορήσει με αποτέλεσμα να μην οδηγεί σε ουσιαστική σύνδεση , να γεννιέται φόβος που συχνά εκδηλώνεται με βίαιο τρόπο. Η Γέρμα μας μιλά ακριβώς γι’ αυτή την άγονη γη, τη στείρα γη. Όχι μόνο τη βιολογική, αλλά κυρίως για τη συναισθηματική και κοινωνική στειρότητα.

Στην εποχή μας ο σύγχρονος τρόπος επικοινωνίας, η ταχύτητα των ρυθμών μας και η έλλειψη χρόνου ,οδηγούν στην αποξένωση, αφαιρούν το βάθος που χρειάζεται για να ανθίσουν οι ανθρώπινες σχέσεις με αποτέλεσμα η προσπάθεια να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες μας να παραμένει στείρα, χωρίς πνευματική ή ψυχική ανάταση.

Τι ανακαλύψατε προσωπικά στην αλληλεπίδρασή σας με το έργο αυτό του Lorca;

Βασιλική Σκάλκου: Σε αυτό το σπουδαίο έργο του Lorca ο λυρισμός και ο συμβολισμός δεν είναι απλά στοιχεία, αλλά η ίδια η ουσία του δράματος που μετατρέπει μια ατομική τραγωδία σε ένα παγκόσμιο τελετετουργικό για τη ζωή και το θάνατο.

Ωστόσο ,προσεγγίζοντας το έργο ανακάλυψα πόσο βαθιές ρίζες μπορεί να έχει η ανάγκη του ανθρώπου να δώσει νόημα στην ύπαρξη του μέσα από ένα ρόλο που του επιβάλλεται καθημερινά. Η μελέτη του ρόλου της Γέρμα απαιτεί μια προσέγγιση που ξεπερνά το προφανές και εισχωρεί στην υπαρξιακή ασφυξία, είναι μια γυναίκα που θέλει να δικαιώσει την υπαρξή της μέσα από τη φύση σε έναν κόσμο που της το αρνείται.

Η Γέρμα δεν είναι απλώς μια γυναίκα που θέλει να γεννήσει , που θέλει ένα παιδί. Είναι μια γυναίκα που παλεύει να υπάρξει σε έναν κόσμο που της στερεί το δικαίωμα των επιλογών της. Δεν υποφέρει μόνο από τη δικής της προσωπική επιθυμία αλλά και από το αφοριστικό βλέμμα της κοινωνίας. Η ίδια διχάζεται ανάμεσα στη φυσική της ορμή για ζωή που συμβολίζεται από τη γονιμότητα και τον αυστηρό κώδικα της τιμής της, δείχνοντας ότι η ηθική είναι η δύναμή της αλλά ταυτόχρονα αποτελεί και την προσωπική της φυλακή.

Το έργο του Lorca αποκαλύπτει πως οι κοινωνικές προσδοκίες και τα στερεότυπα για τη μητρότητα δύνανται να μετατρέψουν μια φυσική επιθυμία σε καταστροφική εμμονή.

Ποιες οι προκλήσεις αντιμετωπίζει ένας ηθοποιός στην γραφή του Lorca;

Βασιλική Σκάλκου: Η μεγαλύτερη πρόκληση για μένα είναι η ισορροπία ανάμεσα στον ποιητικό λόγο και την απόλυτη αλήθεια. Είναι η απόδοση και η διαχείριση του αισθήματος ασφυξίας και απελπισίας που πηγάζει από την ανεκπλήρωτη επιθυμία της ηρωίδας για μητρότητα.

Ο Lorca περιγράφει το έργο του ως ένα τραγικό ποίημα και ο ηθοποιός υποχρεούται να μεταφέρει αυτή τη δύναμη της γλώσσας του. Κάθε λέξη έχει το ρυθμό της, έχει την εικόνα της και το βάρος της. Δεν αφήνει περιθώρια σε επιφανειακές ερμηνείες.

Ο ηθοποιός καλείται να ενσαρκώσει τον ποιητικό λόγο, να τον φέρει στο σώμα του με εσωτερική ένταση, με καθαρό συναίσθημα και τέλος, να ισορροπήσει ανάμεσα στο προσωπικό δράμα του ήρωα –την σπαρακτική κραυγή του– και την κοινωνική σύμβαση της εποχής.

Ποια φράση του έργου θα κρατούσατε και για ποιο λόγο;

Βασιλική Σκάλκου:«Θέλω να πιω νερό και δεν είναι ούτε ποτήρι ούτε νερό, Θέλω να ανέβω στο βουνό και πόδια δεν έχω».

Αυτή η φράση θεωρώ πως είναι πυρήνας του έργου, διότι συμπυκνώνει την τραγικότητα της Γέρμα και αντικατοπτρίζει την τραγική στείρωση αλλά και την ανεκπλήρωτη επιθυμία που την βασανίζει. Πιστεύω πως είναι μια κραυγή ευθύνης και ταυτόχρονα αδυναμίας, που εξακολουθεί να αφορά το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας σήμερα.

Πληροφορίες και εισιτήρια παράστασης: https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/yerma-f-g-lorca/