Συνέντευξη της Τζοάνα Βρακά και της Αφροδίτης Λόη στο θέατρο.gr με αφορμή την «Οδύσσεια reloaded»

Η Τζοάνα Βρακά και η Αφροδίτη Λόη συνομιλούν με την Ελπινίκη Νίνου

Είναι μεγάλη μου χαρά να συνομιλώ με τις δύο γυναίκες που συμμετέχουν στην «Οδύσσεια reloaded», μία παράσταση που με συγκίνησε, με προβλημάτισε, με ενθάρρυνε. (Δείτε εδώ αναλυτικά την άποψή μου.) Καλώς ήρθατε!

Πείτε μας αρχικά δύο λόγια για την ομάδα Asalto… Πώς προέκυψε η ιδέα για τη δημιουργία της; Τι σημαίνει το όνομά της; Λειτουργεί όπως το πλήρωμα του Οδυσσέα ή διαφορετικά;

Τζοάνα: Αρχικά για εμάς είναι εξαιρετικά σημαντική η έννοια της ομάδας. Δεν ήταν μοναδικός σκοπός να κάνουμε μια παράσταση και να μείνει εκεί. Θέλαμε να φτιάξουμε ένα “απάγκιο” με δικούς μας ανθρώπους που έχουμε κοινό καλλιτεχνικό όραμα, αλλά και σκέψεις και ανησυχίες εν γένει. Το “asalto” είναι μια ισπανική λέξη που έχει την έννοια της εφόρμησης, της επίθεσης.

Αφροδίτη: Το όνομα της ομάδας σημαίνει ορμή επίθεση. Η ιδέα τόσο για τη δημιουργία όσο και το όνομά της ήταν η ανάγκη όλων μας να μιλήσουμε και να μοιραστούμε με τον κόσμο τις σκέψεις, τις ανησυχίες, τους προβληματισμούς. Το πλήρωμα του Οδυσσέα δεν λειτουργούσε συντροφικά ούτε από επιλογή δική τους ήταν καθοδηγούμενο. Επομένως όχι δεν λειτουργεί όπως το πλήρωμά του.

Ο Οδυσσέας είναι από τους μεγαλύτερους και λαμπρότερους ήρωες της μυθολογίας. Θεωρείτε ότι έχουμε την τάση στην ελληνική κουλτούρα να ηρωοποιούμε χαρακτήρες και πρόσωπα; Αποκαθηλώνουμε το ίδιο εύκολα τα πρότυπά μας;

Τζοάνα: Δεν είμαι σίγουρη αν είναι χαρακτηριστικό μόνο της ελληνικής κουλτούρας ή ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού. Το σίγουρο, όμως, είναι ότι βολεύει. Γιατί προβάλλει στον εκάστοτε ήρωα δικές μας ανάγκες. Του προσδίδει χαρακτηριστικά και ευθύνες ώστε να μπορούμε να αποποιηθούμε ευκολότερα τις δικές μας! Το κωμικοτραγικό σε όλο αυτό είναι ότι αποκαθηλώνουμε με την ίδια ευκολία και στέφουμε τον επόμενο ήρωα σαν ένα αέναο παιχνίδι με μουσικές καρέκλες.

Αφροδίτη: Πέρα από το θέμα της κουλτούρας, είναι και στην ανθρώπινη φύση αυτή η ανάγκη. Οι άνθρωποι πιστεύω σε όλες τις κοινωνίες έχουν την τάση να δημιουργούν ήρωες. Όπως και στην περίπτωση του Οδυσσέα. Εστιάζουν σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και συμπεριφορές μέσω των οποίων ανεβάζουν στο βάθρο τα πρόσωπα-ήρωες. Η αποκαθήλωσή τους και το πόσο εύκολη είναι εξαρτάται από τι είδους πρότυπα είναι και το βάθος χρόνου μέσα στο οποίο έχουν εδραιωθεί.

Αν και η θέση της γυναίκας έχει αλλάξει αρκετά από τότε μέχρι σήμερα, πιστεύετε ότι το ζήτημα έχει λυθεί; Έχετε κάποια σκέψη σχετικά με το λόγο για τον οποίο οι γυναίκες υφίστανται καταπίεση πανταχού και από την αρχή της ιστορίας μέχρι σήμερα;

Τζοάνα: Όταν πρόκειται για την φίμωση των γυναικών, ο δυτικός πολιτισμός έχει προϋπηρεσία χιλιάδων χρόνων. Σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τους αγώνες που έχουν δοθεί και που άλλαξαν σε πολλά σημεία την κατάσταση. Ωστόσο, τέτοιου είδους μηχανισμοί έχουν κληροδοτηθεί πολιτισμικά ως τις μέρες μας. Αν αναλογιστούμε ότι ζούμε σε μια χώρα που πριν εβδομήντα χρόνια οι γυναίκες δεν είχαν καν το δικαίωμα ψήφου, νομίζω θα αντιληφθούμε πολλά.

Αφροδίτη: Η θέση της γυναίκας σε κάθε κοινωνία έχει μεν αλλάξει από παλιά, αλλά ακόμα το ζήτημα δεν έχει λυθεί, καθώς ακόμα και στο δυτικό κόσμο υπάρχει ανισότητα, απλώς δεν είναι τόσο έκδηλο όπως στην ανατολή! Η γυναικεία ανισότητα έχει ρίζες θρησκευτικές και πολιτικές. Οι θρησκείες έχουν συντελέσει πολύ στο ποια είναι η θέση του άντρα και της γυναίκας. Και φυσικά είναι «πιστεύω» ακλόνητα τα οποία έχουν διατηρηθεί με το πέρασμα των χρόνων.

Αν τα πράγματα ήταν τελείως διαφορετικά και ο Οδυσσέας ήταν γυναίκα, είτε τότε είτε σήμερα, θεωρείτε ότι θα είχε διαφορετική στάση για την εξουσία, για την ελευθερία, για τις τάξεις; Υπάρχει η άποψη, για παράδειγμα, ότι αν οι γυναίκες συμμετείχαν στην πολιτική νωρίτερα, μάλλον θα είχαν αποφευχθεί αρκετοί πόλεμοι. Συμφωνείτε με αυτό;

Τζοάνα: Ο Οδυσσέας είναι ένα πιόνι ενός συστήματος που μόλις εξυπηρετήσει τα συμφέροντα αυτού, θα αντικατασταθεί από το επόμενο πιόνι που θα τα εξυπηρετήσει καλύτερα. Και αυτό είναι ένα “παιχνίδι” χωρίς τέλος. Θεωρώ ότι η “επιτυχία” (αν μπορώ να το πω έτσι) αυτού του συστήματος είναι ότι το υπηρετούν αντίστοιχα και οι άντρες αλλά και οι γυναίκες. Η ιστορία έχει δείξει ότι αρκετές γυναίκες σε θέσεις εξουσίας (ενδεικτικά αναφέρω την Μάργκαρετ Θάτσερ) έχουν χρησιμοποιήσει εφάμιλλες τακτικές αντρών εξουσιαστών. Θεωρώ, λοιπόν, ότι η πατριαρχία είναι ένα σύστημα που στρέφεται τόσο κατά των γυναικών όσο και των αντρών. Είναι ζήτημα πολιτικής στάσης και θέσης, και όχι αναγκαστικά φύλου. Πόσοι άντρες δεν είναι εγκλωβισμένοι σε ένα παρωχημένο μοντέλο ανδρισμού που τους πνίγει;

Αφροδίτη: Αν ο Οδυσσέας ήταν γυναίκα μάλλον ο Όμηρος δεν θα είχε γράψει τίποτα. Και με αφορμή την προηγούμενη μου απάντηση. Τα πρότυπα και στερεότυπα δεν αλλάζουν τόσο εύκολα. Οι πόλεμοι ήταν αναπόφευκτοι λόγω συμφερόντων που δεν έχουν να κάνουν με άντρες και γυναίκες. Ωστόσο, η παρουσία γυναικών πιστεύω ότι αλλάζει κάπως τα πράγματα. Ο διαφορετικός τρόπος διαχείρισης των καταστάσεων που έχουν οι γυναίκες, συμβάλλει σε μια καλύτερη πολιτική της χώρας.

Ο χώρος του θεάτρου και των παραστατικών τεχνών ή ο χώρος της μουσικής είναι «ανδροκρατούμενος»;

Τζοάνα: Δεν είμαι σίγουρη. Η αντίληψη για τις ανθρώπινες σχέσεις και τις έμφυλες ταυτότητες στην Ελλάδα παραμένει βαθιά πατριαρχική. Δεν ξέρω αν ο χώρος μπορεί να παραμείνει ανεπηρέαστος

Αφροδίτη: Πλέον όχι, δεν θα το έλεγα.. Πιστεύω πως ο χώρος της τέχνης «γεμίζει» και από τα 2 φύλα.

Η Οδύσσεια του Ομήρου διδάσκεται στα σχολεία πολλά χρόνια τώρα. Θα μπορούσε η διδασκαλία αυτή να γίνει πιο εποικοδομητική χωρίς ιστορικούς ετεροχρονισμούς;

Τζοάνα: Αυτή ήταν και η αρχική σκέψη όταν αποφασίσαμε να καταπιαστούμε με αυτό το έπος. Η ιδέα του συγγραφέα και σκηνοθέτη της παράστασης (Πέτρου Σκαρμέα) προέκυψε έπειτα από μια ματιά των παιδιών (διδάσκει Θεατρολογία σε σχολείο) πάνω στο “κακό” πρόσωπο του Οδυσσέα. Η Οδύσσεια είναι απ’ τα πρώτα γραπτά μνημεία που σηματοδοτεί την εκκίνηση του δυτικού πολιτισμού. Αν διδαχθεί ως ένα “μνημείο” για να μπορέσουν τα παιδιά να αντιληφθούν ιστορικές, κοινωνικές και πολιτικές έννοιες όπως ο ιμπεριαλισμός, η επεκτατική πολιτική, η πατριαρχία και τόσα άλλα, τότε σίγουρα θα γινόταν ουσιαστικά εποικοδομητική η διδασκαλία της.

Αφροδίτη: Θα μπορούσε να γίνεται κάνοντας αναγωγές στο τώρα. Έτσι, θα ήταν πολύ πιο κατανοητό και ουσιώδες. Γιατί με το να μαθαίνουν τα παιδιά τι έγινε τότε και μόνο, απλά μαθαίνουν ένα κομμάτι της ιστορίας. Η Οδύσσεια κρύβει πολύ περισσότερα πράγματα.

Ποια είναι η αγαπημένη σας σκηνή από την Οδύσσεια του Ομήρου; Πώς σας επηρέασε το γεγονός ότι πρόκειται για ένα πασίγνωστο έπος; Είναι η αποδόμηση ένας τρόπος δημιουργίας;

Τζοάνα: Αγαπημένες σκηνές είναι πολλές. Ίσως η πιο ακραία χολιγουντιανή είναι η επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη και η ενδελεχής περιγραφή του Ομήρου για το πώς κατατρόπωσε τους μνηστήρες!! Το ότι πρόκειται για ένα πασίγνωστο έπος, ευτυχώς δεν συγκίνησε το θράσος μας πάνω στο κείμενο! Για να μπορέσεις να αποδομήσεις ένα τόσο γνωστό έπος, χωρίς αυθαιρεσίες, αλλά με ιστορικές πηγές και αντίληψη και αποσυμβολισμό πολλών σκηνών, οφείλεις πρώτα να το έχεις δομήσει πολύ καλά στο μυαλό σου. Αυτό είναι το πιο δημιουργικό κομμάτι της διαδικασίας, της οποίας και ηγήθηκε ο Πέτρος (Σκαρμέας). Η επαφή μας με την Οδύσσεια, αλλά και την Ιλιάδα, μας έδωσε την αφορμή να μιλήσουμε για διαχρονικά ζητήματα που καίνε την ανθρωπότητα από τότε μέχρι σήμερα. Ήταν ένα αξέχαστο ταξίδι.

Αφροδίτη: Δεν έχω αγαπημένη σκηνή από την Οδύσσεια του Ομήρου. αλλά έχω πλέον από την Οδύσσεια Reloaded. Το ότι πρόκειται για ένα πασίγνωστο έπος, μας επηρέασε στο ότι ψάχναμε ακόμα περισσότερες πληροφορίες πέρα από τα ήδη γνωστά κείμενα. Επίσης, έχει να κάνει και με το κοινό, γιατί βλέπει μια ήδη πασίγνωστη ιστορία τελείως αλλαγμένη. Οπότε και η αποδόμησή της αποτυπώνεται πιο εύκολα γιατί ήδη ξέρουν την «κανονική».

Τζοάνα και Αφροδίτη, σας ευχαριστώ πολύ. Καλό ταξίδι στην παράστασή σας και μην ξεχνάτε –όπως τόσο όμορφα μας το θυμίζετε επί σκηνής- «ο νους μας είναι αληταριό που όλο θα δραπετεύει».

Για 2 ακόμα παραστάσεις: 19 και 20 Δεκεμβρίου στο Θέατρο Ροές

Διασκευή – Σκηνοθεσία: Πέτρος Σκαρμέας
Ηθοποιοί: Τζοάνα Βρακά, Βασίλης Γιαννέλος, Πέτρος Σκαρμέας, Αφροδίτη Λόη
Μουσικός επί σκηνής: Αφροδίτη Λόη
Σκηνικά: Αντρέας Μεμλίκας
Σχεδιασμός Αφίσας: Αιμιλία Μπαλάσκα
Φωτογραφίες παράστασης: Τζοάνα Βρακά, Αιμιλία Μπαλάσκα

About elpinickie 46 Articles
Είμαι υποψήφια διδάκτωρ νευροβιολογίας και παθιασμένη λάτρης του θεάτρου. Μου αρέσουν οι βόλτες, ο χορός, τα ηλιοβασιλέματα, η θάλασσα, τα παγωτά και το τζιν τόνικ.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*