Νερό στις σκάλες: Μια κριτική αποτίμηση

Η πρώτη ποιητική συλλογή της Τζίνας Ρουμπέα, «Νερό στις σκάλες» (Κάπα Εκδοτική), συστήνει στο αναγνωστικό κοινό μία φωνή που, ίσως, διαθέτει το σπανιότερο προσόν για τον/την εκάστοτε πρωτοεμφανιζόμενο/η: την επίγνωση ότι η ποίηση δεν είναι εκμυστήρευση, αλλά μεταστοιχείωση ενός βιώματος από απλά αυθύπαρκτο σε απελευθερωμένο από το υποκείμενο που το γέννησε.

Η Ρουμπέα γράφει με μια συντακτική ελευθερία, που γίνεται αμέσως αντιληπτή: κάθε ποίημα είναι μια αναπνοή, όπου η στίξη —κόμματα, παύλες, κάθετοι, αγκύλες— δεν κατακερματίζουν τον λόγο αλλά του προσδίδουν έναν εσωτερικό κυματισμό που οδηγεί με ακρίβεια στην τελική εκπνοή. Η επιλογή της μικρογράμματης έναρξης κάθε στίχου ενισχύει την αίσθηση ενός αδιάκοπου εσωτερικού και εξομολογητικού μονολόγου, που δεν υψώνει τους τόνους για να επιβληθεί. Η τεχνική συνέπεια αυτή θα καθίστατο δυνητικά μονότονη στα χέρια ενός λιγότερο προσεκτικού δημιουργού· εδώ, ωστόσο, αυτή λειτουργεί ως ο αναγκαίος σκελετός πάνω στον οποίο χτίζεται μια ποίηση που ισορροπεί ανάμεσα στην τρυφερότητα και την σκληρότητα.

Το βιβλίο διαπνέεται από έννοιες όπως η φθορά και η ανασύνθεση. Από την εναρκτήρια εικόνα ενός κοριτσιού που «κατεβαίνει ανάποδα» έως και διστακτικά τις «λεωφόρους» του ψυχισμού του, μέχρι το ομότιτλο της συλλογής ποίημα όπου το νερό κατεβαίνει ορμητικά τις σκάλες για να λύσει τον «πρωταρχικό κόμπο», το ποιητικό υποκείμενο αναμετράται με το τραύμα· όχι για να το εξωραΐσει αλλά να το μελετήσει. Ουδόλως, εδώ, το πένθος δεν συνιστά κραυγή· πρόκειται περισσότερο για ένα αργό τελετουργικό ενσωμάτωσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το ποίημα όπου η απώλεια ενός ματιού γίνεται μεταφορά για τη μονόπλευρη θέαση του πένθους: η «λακκούβα που πότε στεγνώνει και πότε πλημμυρίζει με δάκρυα», αποκαλύπτει ένα μοτίβο χαρτογράφησης του σώματος ως τοπίο επί του οποίου εγγράφεται η απουσία.

Ένα από τα επιτεύγματα της συλλογής είναι ο τρόπος που το οικογενειακό υλικό μετουσιώνεται σε ποίηση χωρίς να εκπίπτει στην παγίδα μιας ημερολογιακής καταγραφής. Η γλώσσα της Ρουμπέα δεν γνωρίζει από πομφόλυγες. Προσφεύγει σε μια λεξιλογική αμεσότητα που, ενίοτε, κρύβει σύνθετες νοηματικές στρώσεις. Η πόλη ορίζεται ως «οργανωμένος σεισμός», η ερωτική σύνδεση παρουσιάζεται με όρους ηλεκτρολογίας, ενώ το περί δικαίου (ή αδίκου) αίσθημα συσσωματώνεται ομαλά στην μεταφορική γλώσσα, όπου αυτή υιοθετείται.

Ορισμένα, δε, ποιήματα θυμίζουν συχνά θεατρικές αναπαραστάσεις σε μικρογραφία: με χώρο, χρόνο, δράση και ανατροπή. Οι αγκύλες λειτουργούν ως σκηνικές παρενθέσεις — σημεία όπου η χροιά της φωνής αλλάζει τόνο, όπως συμβαίνει σε έναν ηθοποιό όταν γυρνά προς το κοινό για μια εμπιστευτική εκμυστήρευση ως μέσο λυτρωμού του.

Ασφαλώς, ως πρώτη συλλογή, το «Νερό στις σκάλες» επιβάλλεται σχεδόν στο να διαθέτει τον «απαραίτητο» δειλό βηματισμό ενός τρίχρονου κοριτσιού, που βάζει από μόνο του πρώτη φορά τα πόδια του σε μία παραλία με — όχι πάντα λεία — βότσαλα. Κάποιες εικόνες μένουν — ενδεχομένως ηθελημένα — μετέωρες, σαν λάμψεις που σβήνουν πριν φωτίσουν πλήρως το τοπίο, αλλά και ο απόηχος ορισμένων επιρροών (ιδίως της αμερικανικής εξομολογητικής σχολής) είναι φανερά αποτυπωμένος σε ορισμένες κορυφώσεις, φέρνοντας κατά νου μια «επιτυχημένη επανεκτέλεση ενός παλιού τραγουδιού». Τα παραπάνω, ωστόσο, συνιστούν εκείνους τους υγιείς δείκτες μιας αυθεντικής φωνής που βρίσκεται σε διαδικασία διαμόρφωσης, που δεν φοβάται να πειραματιστεί με τα υπάρχοντα εργαλεία, επιτρέποντάς της, στο τέλος, να πρωτοπορεί αυτόνομα και αληθινά.

Αυτό που καθιστά τη συλλογή πολλά υποσχόμενη και άξια για ανάγνωση, είναι η ίδια η «φωνή» του ποιητικού υποκειμένου, που έχει όντως κάτι ουσιαστικό να πει. Και το λέει με έναν τρόπο που εκπληρώνει την ανάγκη της ποίησης, στο να είναι ταυτόχρονα ακριβής, ανοιχτή, προσωπική και οικουμενική. Γι’ αυτό και η κίνηση του νερού που κατέρχεται τις σκάλες, μπορεί να δώσει στον αναγνώστη την αίσθηση ότι το νερό αυτό ποτίζει επαρκώς τις πρώτες ρίζες του δέντρου της ποίησης της Ρουμπέα, όπως ακριβώς μια φασολιά σε ένα περβάζι μιας τάξης δημοτικού σχολείου τη δεκαετία του ‘90, στα πλαίσια του μαθήματος «Εμείς και ο κόσμος - Μελέτη Περιβάλλοντος».

https://www.kapaekdotiki.gr/product/nero-stis-skales-tzina-roubea/