Το βιβλίο "Όπου Φυσά Γλυκά η Αύρα" της Λιάνας Σακελλίου (εκδόσεις Gutenberg), σε κάνει να αισθάνεσαι πως επιστρέφεις κάπου. Δεν είναι απλώς μια ποιητική περιήγηση στον Πόρο. Eίναι ένα ταξίδι στον χρόνο, στη μνήμη που μυρίζει θάλασσα, στην απώλεια και στους ανθρώπους που άφησαν το αποτύπωμά τους πάνω σε έναν τόπο.

Από τις πρώτες σελίδες, ο αναγνώστης μπαίνει στον κόσμο του βιβλίου σαν να περνά ένα κατώφλι. Η παλιά γκραβούρα του Πόρου και της Τροιζήνας, η Καλαυρία και η Σφαιρία, οι πληροφορίες για τον τόπο και η παλιά φωτογραφία με τις παραδοσιακές φορεσιές μοιάζουν με ένα καλωσόρισμα. Δεν μας παρουσιάζεται απλώς ένας τόπος. Μας παραδίδεται ένας ολόκληρος κόσμος.

Και ύστερα έρχεται η θάλασσα. Η θάλασσα της Σακελλίου δεν λειτουργεί ως φόντο. Είναι πρόσωπο, μνήμη, καταφύγιο και κάποτε προμήνυμα απώλειας. Είναι τα καΐκια, το ψάρεμα των χταποδιών που τόσο της αρέσει, η αρμύρα, τα κύματα που σκεπάζουν τον βυθό, τα όστρακα, οι μυρωδιές του νησιού. Είναι ακόμη το βουνό που «ανθίζει θυμάρια και ρείκια». Ο Πόρος δεν περιγράφεται τόσο, όσο αναπνέεται.

Ιδιαίτερα δυνατή βρήκα την πρώτη ενότητα, Το αθάνατο νερό. Εκεί η ποιήτρια ανασύρει από την ιστορία, την ιστορία της νεαρής Αρτσία Τσέκολι, μιας δεκαεπτάχρονης κοπέλας που, άρρωστη από φυματίωση, φτάνει στην Καλαυρία το 1847, αναζητώντας στον καθαρό αέρα και στη θαυματουργή Μονή της Ζωοδόχου Πηγής μια παράταση ζωής. Η ιστορία της αποκτά μια σχεδόν μυθική διάσταση, ακριβώς επειδή γνωρίζουμε πως το «αθάνατο νερό» δεν μπόρεσε τελικά να νικήσει τον θάνατο.

Η Αρτσία πεθαίνει δύο χρόνια αργότερα, χωρίς να προλάβει να ζήσει τη ζωή που της αναλογούσε. Η μνήμη της, όμως, παραμένει. Και γίνεται ακόμη πιο συγκινητική μέσα από την τέχνη: ο πατέρας της, ο φιλέλληνας ζωγράφος Ραφαήλ Τσέκολι, φιλοτεχνεί μια εικόνα της Παναγίας με τα χαρακτηριστικά της κόρης του, στο πρόσωπο της. Έτσι, η απώλεια μετατρέπεται σε εικόνα και η εικόνα σε μνήμη.

Εδώ βρίσκεται, ίσως, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά του βιβλίου: η Σακελλίου συνομιλεί διαρκώς με την τέχνη. Ζωγράφοι, μουσικοί, συγγραφείς και ιστορικά πρόσωπα περνούν μέσα από τις σελίδες της και συναντούν τον Πόρο. Ανάμεσά τους και ο Κωνσταντίνος Παρθένης, για τον οποίο η ποιήτρια φωτίζει ιδιαίτερα τη σχέση του με τον Πόρο και τη Ζωοδόχο Πηγή, έναν τόπο έμπνευσης και εσωτερικής αναζήτησης.

Η δεύτερη ενότητα, Πηγές, με τα σύντομα ποιήματά της, λειτουργεί σαν ανάσες ανάμεσα στις μεγαλύτερες αφηγήσεις. Και ύστερα έρχεται ένας τίτλος που μου άρεσε ιδιαίτερα: τα Χρώματα εμπιστοσύνης. Ίσως γιατί σε αυτό το βιβλίο η ποίηση πράγματι συνομιλεί με τα χρώματα, με τη ζωγραφική, με όσα βλέπουμε αλλά και με όσα θυμόμαστε.

Η Σακελλίου είναι μια ποιήτρια που ξέρει να ζωγραφίζει με λέξεις. Είναι εικονοπλάστρια. Δεν σου λέει απλώς τι βλέπει. Σε κάνει να το βλέπεις.

"Τα κύματα μπερδεύεις με τον ουρανό—
χειμώνας ήδη, παίζεις με τα χρωματιστά
μολύβια και με ρωτάς, πετάω ή κολυμπώ;
Φτιάχνεις ξανά τον δρόμο, σου απαντώ,
με τ’ άνθη."

 Και κάπου αλλού, σε λίγες μόνο γραμμές, ο χρόνος αλλάζει θερμοκρασία:

"Με θέα τη θάλασσα

Φεβρουάριος, ο μήνας των αναχωρήσεων.
Τα πλοία έφευγαν αργά σαν σ’ εφιάλτη.
Και όλα σωπαίναν."

Αυτές οι «αναχωρήσεις» δεν είναι μόνο των πλοίων. Είναι και των ανθρώπων, των εποχών, των αγαπημένων προσώπων, των παλιών τρόπων ζωής. Είναι η ίδια η ανθρώπινη ύπαρξη που περνά.

Μου άρεσε επίσης η γλώσσα του βιβλίου, επειδή δεν φοβάται τις λέξεις. Ο οιακιστής, η κορβέτα, το κιννάβαρι, η νητσιράδα, το ψυχομάχημα, ο στικτός, ο εύθρυπτος, το χαμψίνι, οι μπουλμέδες, οι σκαρτσίνες, ο βολιανός, ο ενάλιος, ο δυσεξίτηλος, οι βοτρυόφραπες και άλλες λέξεις που ίσως δεν γνωρίζουμε, λειτουργούν σαν μικρά ευρήματα μέσα στην αφήγηση. Σε κάνουν να σταματήσεις, να αναζητήσεις, να μάθεις. Και έτσι η ποίηση γίνεται ταυτόχρονα μνήμη και ανακάλυψη.

Υπάρχουν επίσης φράσεις που με "γράπωσαν" γερά όπως το πλήρωμα της ζωής. Και στίχοι που με έβαλαν σε σκέψεις όπως το  "Έχεις το θάρρος να μετρήσεις τώρα τους ανθρώπους που αγάπησες;".

Ιδιαίτερη θέση στο βιβλίο αυτό έχουν και οι ιστορικές λεπτομέρειες. Ακόμη και ένα γεγονός όπως ο καταστροφικός παγετός του 1849, που έπληξε τις σοδειές και τα μελίσσια του νησιού, δεν παραμένει απλώς μια πληροφορία. Εντάσσεται στον μεγάλο καμβά μιας ζωής που αποτελείται από μικρές και μεγάλες καταστροφές, από απώλειες αλλά και από αντοχή.

Και στο τέλος, όταν κλείνει το βιβλίο, αυτό που μένει δεν είναι μόνο ο Πόρος.

Μένει η αίσθηση ότι ο τόπος μπορεί να κρατήσει μέσα του ανθρώπους που έφυγαν. Ότι μια παλιά φορεσιά, ένα νυφικό μέσα σε πλαστική ζελατίνα, ένας καναπές, μια εικόνα, ένα καΐκι, μια πηγή, ένα όστρακο ή μια μυρωδιά μπορούν να γίνουν φορείς μνήμης. Και ότι η ποίηση έχει τη δύναμη να τα διασώσει από τη λήθη.

Ίσως γι’ αυτό και το ασπρόμαυρο εξώφυλλο, με τον καναπέ και το νυφικό φυλαγμένα στη διαφάνειά τους, μοιάζει εκ των υστέρων τόσο ταιριαστό. Σαν να κοιτάζουμε ένα δωμάτιο όπου κάποιος έζησε κάποτε και μόλις έφυγε.

Η Λιάνα Σακελλίου δεν γράφει μόνο για τον Πόρο. Γράφει για ό,τι αφήνουμε πίσω μας και για ό,τι αρνείται να χαθεί.

Και ίσως τελικά η «αύρα» του τίτλου να είναι ακριβώς αυτό:

ο αέρας που περνά από έναν τόπο, αγγίζει τη θάλασσα, περνά από τις ζωές των ανθρώπων και, φεύγοντας, παίρνει μαζί του τον χρόνο — αφήνοντας πίσω μόνο τη μνήμη.

Και η μνήμη, όταν γίνεται ποίηση, μπορεί να μοιάζει με αθάνατο νερό. Και μια συνταγή γλυκού κουταλιού από άνθη λεμονιάς, ένα απρόσμενο «γαστρονομικό υστερόγραφο»,  δένει τις μυρωδιές, τη φύση και τον Πόρο του βιβλίου, χωρίς να διακόπτει την ποίηση.

https://www.dardanosnet.gr/product/opou-fysa-glyka-i-avra/

Η Λιάνα Σακελλίου γεννήθηκε το 1956 στην Αθήνα. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στη Βρετανία και την Αμερική. Έχουν κυκλοφορήσει βιβλία της με ποιήματα, δοκίμια, άρθρα και μεταφράσεις, στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Είναι καθηγήτρια της αμερικανικής λογοτεχνίας και συγγραφικής στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Της ίδιας: "Αφές Ρέουσες", ποιήματα, Νεφέλη 1992, "Η Πέτρα του Brendan Kennelly" (ποιήματα) εισαγ.- επιμ., Ερατώ 1992, "Ralph Waldo Emerson: Δοκίμια", 2 ττ., μελέτη – επιμ., Gutenberg 1994, "Γκάρυ Σνάιντερ ¨Η Ποιητική και η Πολιτική του Τόπου", μελέτη – επιμ., Οδυσσέας 1998, "Εισαγωγή στην Τριλογία της H.D.", εισαγ. – επιμ., Gutenberg 1999, "Denise Levertov’s Poetry of Revelation, 1988-1998: The mosaic of nature and spirit", μελέτη, Τυπωθήτω 1999, "Δεύτερη Δημιουργία", λιμπρέτο για όπερα, Ένωση Ελλήνων Υποτρόφων Fullbright 2000. Επίσης κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Garland (New York) τα βιβλία της: "Denise Levertov: An annotated primary and secondary bibliography", 1988 και "Feminist Criticism on American Women Poets: An annotated critical bibliography, 1994.