Η «Σκύλα» του Georges de la Fourchadiere είναι ένα πρωτο-noir μυθιστόρημα, που γράφηκε το 1929 και απεικονίζει την κοινωνία του Μεσοπολέμου, μια κοινωνία άδικη, σκληρή και βίαιη, που βρίσκεται στον απόηχο του Μεγάλου Πολέμου, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και λίγο πριν την γέννηση του φασισμού στην Ευρώπη. Μέσα σε αυτήν, δε, αναπτύσσονται σχέσεις εξουσίας, ενώ η οπτική του συγγραφέα επ’ αυτών αποτελεί, στην πραγματικότητα, την ηθική του στάση, την οποία στη συνέχεια μετατρέπει σε αισθητική θέση. Το ίδιο κάνει και η Κερασία Σαμαρά, 150 χρόνια μετά τη γέννηση του συγγραφέα, ζωντανεύοντας, για πρώτη φορά, το έργο του πάνω στη σκηνή του θεάτρου Αλκμήνη, μέσα από μια τολμηρή θεατρική μεταφορά, αλλά και την πολύχρωμη σκηνοθεσία της, με στοιχεία βαριετέ, dark cabaret και τις τεχνικές του τσίρκου και του βωβού κινηματογράφου. Στο επίκεντρο της οπτικής της, δε, τίθενται όχι μόνο οι παρηκμασμένες ανθρώπινες σχέσεις, αλλά και η υποκρισία και η διαφθορά που υπάρχει στη «βιομηχανία της Τέχνης», κάνοντας χρήση του εγκιβωτισμένου σχήματος «θέατρο μέσα στο θέατρο».

Ειδικότερα, ο Μωρίς, ήτοι ο κεντρικός ήρωας, είναι ένας φιλήσυχος, έντιμος ιδιωτικός υπάλληλος, που ζει δυστυχισμένος σ' έναν συμβατικό γάμο, με μόνες διεξόδους τον αγοραίο έρωτα και την ζωγραφική του. Τα πάντα αλλάζουν, όταν ερωτεύεται τη Λουλού, η οποία έχει στόχο να τον εξαπατήσει, καθοδηγούμενη από τον αδίστακτο προστάτη και εραστή της. Έτσι, ο έρωτας, στέκεται ικανός να δώσει νέα ώθηση στον Μωρίς, ο οποίος καλείται να υπερνικήσει κάθε εμπόδιο, προκειμένου να είναι κοντά στην αγαπημένη του. Ωστόσο, η στρεβλή, παραμορφωμένη, ανειλικρινής αυτή εκδοχή του έρωτα, οδηγεί μοιραία, και σε αντίθεση με το ηρωικό ιδεώδες, στην απώλεια και τον εκφυλισμό κάθε αξίας, αλλά και τον θάνατο της Λουλού. Από την άλλη μεριά, ο Μωρίς χάνει τα πάντα, την εντιμότητά του, την αξιοπρέπεια, ακόμη και την πατρότητα των πινάκων του, αφού η Λουλού τους παρουσιάζει ως δικούς της. Οι Ειδήμονες της Τέχνης παίρνουν το μέρος της. Πάνω στη σκηνή, όλοι οι ήρωες του de la Fourchadiere μετατρέπονται σε παλιάτσοι του παλαιού λαϊκού θεάτρου, σε τραγικούς ήρωες, που έχουν χάσει το ηθικό τους πρόσωπο, αποκτώντας μια μοιρολατρική άποψη της ζωής, ζώντας στο περιθώριό της, είτε ως ζητιάνοι, είτε ως εγκληματίες.

Ειδικότερα, είναι γεγονός ότι η «Σκύλα» ενέπνευσε και την ταινία «La Chienne» του Jean Renoir, πατέρα του ρεύματος του ποιητικού ρεαλισμού, ο οποίος ήταν και ο κυριότερος εκφραστής της εργατικής τάξης, πριν τον νεορεαλισμό, θέτοντας στο προσκήνιο τις δυσκολίες, τον πόνο και τα όνειρά της. Στην παράσταση, όπως και στις ταινίες του Renoir, οι ήρωες, μετά από μια ζωή απογοήτευσης, παίρνουν μια τελευταία ευκαιρία στην αγάπη, αλλά τελικά είτε απογοητεύονται ακόμα περισσότερο, είτε πεθαίνουν. Παράλληλα, όλος ο τόνος ενέχει την πικρία των ανωτέρω συναισθημάτων, κάτι που η Κ. Σαμαρά προσπαθεί να ανατρέψει μέσα από την ευρηματική σκηνοθεσία της, η οποία, εν τέλει, καθίσταται «ποιητική», εξαιτίας της αυξημένης αισθητικότητας της, που υπερτονίζει την παραστατική πτυχή της. Επιπλέον, η θεατρική μεταφορά της Κ. Σαμαρά διαφοροποιείται από τις κινηματογραφικές μεταφορές της ταινίας και ως προς ένα άλλο σημείο: στο εικαστικό της σύμπαν, η καλλιτέχνιδα βρίσκει διέξοδο και αυτή είναι η Τέχνη και το Γέλιο.

Πράγματι, το χιούμορ, αποτελεί ένα ακόμα στοιχείο της ταυτότητας της παράστασης, το οποίο εξασφαλίζει την ισορροπία μεταξύ του γκροτέσκου και του αστείου. Παράλληλα, ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύονται οι ρόλοι, είναι αποστασιοποιημένος, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Brecht («Μικρό όργανο για το θέατρο»). Ειδικότερα, οι ερμηνείες χαρακτηρίζονται από επαναλαμβανόμενες εκφραστικές κινήσεις, που διακόπτουν τη θεατρική αφήγηση, αναστέλλοντας οποιαδήποτε πορεία ταύτισης, προκειμένου να διατηρείται η ικανότητα αξιολόγησης από τον θεατή. Αυτό επιτυγχάνεται και μέσα από τα μουσικά διαλείμματα επί σκηνής. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Brecht «ιδιαίτερα στο τραγούδι είναι σημαντικό ο δείχνων να δείχνεται». Με τον τρόπο αυτό, ο θεατής βιώνει αυτό που ο μεγάλος δραματουργός περιγράφει ως «παραξένισμα», μια διαδικασία που καθιστά μια γνώριμη κατάσταση άγνωστη, ανοικεία και παράξενη.

Η ανωτέρω οπτική έρχεται σε πλήρη αρμονία με τη θεωρητική βάση και τις αναφορές της Κ. Σαμαρά, αφού με τη «Σκύλα» της, επιθυμεί να ασκήσει κριτική. Πολιτική κριτική. Κριτική στους κριτικούς της Τέχνης και το εποικοδόμημα του θεάματος. Φεμινιστική κριτική. Για το σκοπό αυτό, τόσο η ερμηνείες, όσο και η σκηνογραφία της παράστασης παραπέμπουν σε όσα ο Kleist περιγράφει στο δοκίμιό του «Μαριονέτες» . Πράγματι, οι ήρωες μοιάζουν με μαριονέτες, που τις κινούν αμέτρητα νήματα, προκειμένου να συντελείται το συνεχές δράμα του κόσμου. Το γεγονός αυτό, υπογραμμίζεται τόσο από την παρουσία των δύο αφηγητών επί σκηνής, όσο και από το σχήμα του κύκλου, το οποίο, σε συνδυασμό με τους απόκοσμους φωτισμούς και τα εφέ καπνού, δημιουργούν την αίσθηση της Κόλασης επί της γης. Παρόλα αυτά , ακόμα και σε αυτή τη ζοφερή συνθήκη, η σκηνοθέτιδα μας προκαλεί να συμπαθήσουμε τους θλιβερούς αυτούς παλιάτσους, επιβεβαιώνοντας το γνωστό απόφθεγμα της Marguerit Yourcenar:

«Δεν αγαπάμε αρκετά τους ανθρώπους, όταν δεν αγαπάμε την αθλιότητα, την ταπείνωση και την δυστυχία τους».

Η Σκύλα, του Georges de la Fouchardiere στο Θέατρο Αλκμήνη
Συγγραφέας: Georges de la Fouchardiere
Σκηνοθεσία – διασκευή: Κερασία Σαμαρά
Παίζουν: Μανώλης Ιωνάς, Βασίλης Βλάχος, Κερασία Σαμαρά, Δημήτρης Καραβιώτης, Χίλντα Ηλιοπούλου, Μιράντα Ζησιμοπούλου – Αγγελική Ξενία (εναλλάξ), Χρήστος Κασιέρης
Παραστάσεις: Τετάρτη και Κυριακή, στις 20:00 | Παρασκευή & Σάββατο στις 21:15
Εισιτήρια: 16 € κανονικό, 12 € μειωμένο (μαθητές, φοιτητές, ΑΜΕΑ, ανέργους και άνω των 65 ετών), 5 € για ατέλειες
Προπώληση: ticketservices.gr

Θέατρο Αλκμήνη, Αλκμήνης 8-12, Αθήνα. Τηλέφωνο: 21 0342 8650