Είδαμε την «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη στο φιλόξενο θέατρο «Χώρος»

Η θεατρική μεταφορά της Φόνισσας αποτελεί πάντοτε ένα απαιτητικό εγχείρημα, καθώς το βάρος του έργου δεν εντοπίζεται μόνο στην πλοκή, αλλά κυρίως στη γλώσσα, στην εσωτερικότητα και στη βαθιά κοινωνική του διάσταση. Η συγκεκριμένη παράσταση επιχειρεί να προσεγγίσει το «παπαδιαμαντικό» σύμπαν όχι ως μια αφήγηση εγκλήματος, αλλά ως την ψυχογραφία μιας γυναίκας που συνθλίβεται ανάμεσα στη φτώχεια, την κοινωνική καταπίεση και την πατριαρχική ηθική της εποχής της.

Η σκηνική γραφή απομακρύνεται από τον ρεαλισμό και επιλέγει μια αφαιρετική, σχεδόν τελετουργική φόρμα. Το σώμα, η φωνή και ο ρυθμός λειτουργούν ως βασικά εκφραστικά εργαλεία, δημιουργώντας ένα περιβάλλον στο οποίο ο λόγος του Παπαδιαμάντη δεν αναπαράγεται απλώς, αλλά βιώνεται. Η αφήγηση ξεδιπλώνεται με τρόπο υπόγειο, σαν εσωτερικός μονόλογος που αποκτά σταδιακά συλλογική διάσταση, μετατρέποντας την προσωπική τραγωδία της Φραγκογιαννούς σε κοινωνικό σχόλιο.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η σκηνοθετική επιλογή να μην αντιμετωπιστεί η ηρωίδα μονοδιάστατα ως «θύτης» ή «τέρας», αλλά ως αποτέλεσμα ενός κόσμου που δεν της επέτρεψε ποτέ την ύπαρξη ως αυτόνομο υποκείμενο. Η βία που ασκεί δεν δικαιολογείται, αλλά ερμηνεύεται μέσα από ένα πλέγμα συνθηκών που αποκαλύπτουν τη διαχρονικότητα του έργου. Η Φόνισσα εδώ δεν ανήκει αποκλειστικά στο παρελθόν· συνομιλεί με σύγχρονες αγωνίες γύρω από το φύλο, τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Η υποκριτική προσέγγιση κινείται σε υψηλό επίπεδο σωματικής και φωνητικής ακρίβειας, αποφεύγοντας τον συναισθηματικό μελοδραματισμό. Αντίθετα, κυριαρχεί μια ελεγχόμενη ένταση που επιτρέπει στο κείμενο να αναπνεύσει και στον θεατή να συνδεθεί ενεργά με όσα διαδραματίζονται επί σκηνής. Η σκηνική οικονομία, σε συνδυασμό με τον ρυθμό της παράστασης, δημιουργεί μια αίσθηση ασφυκτικής εγγύτητας με τον εσωτερικό κόσμο της ηρωίδας.

Η ερμηνευτική προσέγγιση των ηθοποιών στηρίζεται σε μια συλλογική λογική, όπου το άτομο δεν λειτουργεί απομονωμένα αλλά ως μέρος ενός ενιαίου σκηνικού οργανισμού. Οι ερμηνείες δεν επιδιώκουν την εξωτερική δραματοποίηση, αλλά κινούνται σε έναν άξονα εσωτερικής έντασης και σωματικής ακρίβειας. Η Φραγκογιαννού δεν παρουσιάζεται ως μια κραυγαλέα τραγική φιγούρα, αλλά ως μια γυναίκα που φθείρεται σταδιακά, με τις μικρές, σχεδόν ανεπαίσθητες μετατοπίσεις της φωνής και του σώματος να αποκαλύπτουν το ψυχικό της βάρος. Οι υπόλοιποι ηθοποιοί λειτουργούν εναλλάξ ως αφηγητές, πρόσωπα της δράσης και φωνές συνείδησης, ενισχύοντας την αίσθηση ότι ο κόσμος της ηρωίδας είναι ταυτόχρονα προσωπικός και συλλογικός.

Τα σκηνικά κινούνται σε μια συνειδητή λιτότητα, αποφεύγοντας την περιγραφική αναπαράσταση του χώρου και επιλέγοντας την αφαίρεση ως βασικό δραματουργικό εργαλείο. Ο σκηνικός χώρος δεν αναπαριστά ένα συγκεκριμένο τόπο, αλλά μετατρέπεται σε ψυχικό τοπίο, όπου το σκοτάδι, τα υλικά και οι αποστάσεις λειτουργούν συμβολικά. Η έλλειψη ρεαλιστικών λεπτομερειών επιτρέπει στη φαντασία του θεατή να ενεργοποιηθεί, ενώ παράλληλα ενισχύεται το αίσθημα εγκλωβισμού που διαπερνά ολόκληρη την παράσταση. Κάθε σκηνική επιλογή μοιάζει να υπηρετεί την ιδέα της ασφυξίας και της αδιέξοδης πορείας της ηρωίδας.

Η μουσική δεν λειτουργεί ως απλή συνοδεία, αλλά ως ενεργό δραματουργικό στοιχείο. Ενσωματώνεται οργανικά στη ροή της παράστασης, συχνά συγχέεται με τον ρυθμό του λόγου και της κίνησης, δημιουργώντας ένα ηχητικό περιβάλλον που εντείνει την εσωτερική ένταση. Η μουσική λειτουργεί σχεδόν ως εσωτερικός παλμός της Φραγκογιαννούς, συνοδεύοντας την πορεία της προς την τελική της διάλυση.

Συνολικά, η παράσταση δεν επιχειρεί να «εκσυγχρονίσει» επιφανειακά τον Παπαδιαμάντη, αλλά να αναδείξει τη σκληρή επικαιρότητά του. Πρόκειται για μια απαιτητική θεατρική εμπειρία, που δεν προσφέρει εύκολες συγκινήσεις ούτε καθαρτικές απαντήσεις. Αντίθετα, αφήνει τον θεατή με ένα αίσθημα βαθιάς ενόχλησης και στοχασμού – στοιχείο που, τελικά, αποτελεί και τη μεγαλύτερη επιτυχία της.

https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/i-fonissa-tou-aleksandrou-papadiamanti-1/