Είδαμε την παράσταση “Η χώρα που ποτέ δεν πεθαίνεις” στο Θέατρο Αττικού Άλσους “Κατίνα Παξινού”

Είδαμε την παράσταση “Η χώρα που ποτέ δεν πεθαίνεις” στο Θέατρο Αττικού Άλσους “Κατίνα Παξινού”

Γράφει η Κακλαμάνη Αθηνά

Ο Ενβέρ Χότζα είναι μία από τις πιο αμφιλεγόμενες πολιτικές φυσιογνωμίες του 20ου αιώνα, όπως ακριβώς και το κομμουνιστικό καθεστώς της Αλβανίας, το οποίο χαρακτηρίστηκε ως η πιο “αυταρχική και κλειστή κομμουνιστική δικτατορία του κόσμου”, εξαιτίας της σταδιακής του απομόνωσης από κάθε άλλη σοσιαλιστική δύναμη, όπως οι υπερδυνάμεις της ΕΣΣΔ και της Κίνας, αλλά και των μικροαστικών, εθνικιστικών εξάρσεων της, στην προσπάθεια διαμόρφωσης μιας νέας κομμουνιστικής αλβανικής συνείδησης.
Πράγματι, είναι γεγονός ότι ο αντιφασιστικός και αντιιμπεριαλιστικός αγώνας του Χότζα, καθώς και η μάχη του ενάντια στον αναλφαβητισμό υπήρξαν κάτι παραπάνω από εμβληματικά, αφού “ο μεγάλος τιμονιέρης” όχι μόνο αρνήθηκε να γίνει μέλος του Αλβανικού Φασιστικού Κόμματος, μετά την ιταλική εισβολή, με προσωπικό κόστος, αλλά άσκησε και τη σωστότερη, αντιιμπεριαλιστική κριτική όσον αφορά τη σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν, την ίδια στιγμή, που το δικό μας, πολύ πιο προοδευτικό Κομμουνιστικό Κόμμα, μόλις πρόσφατα αναγνώρισε τον λάθος χειρισμό της υπόθεσης από την ΕΣΣΔ. Παράλληλα, κατά την δεκαετία του '80 η βιομηχανία της Αλβανίας κατάφερε να συνιστά το μισό του ΑΕΠ της χώρας, ενώ χαρακτηριστικό παράδειγμα της ριζικής και ενδεχομένως βίαιης αναμόρφωσης που επιδέχτηκε κατά την περίοδο αυτή η αλβανική κοινωνία είναι η κήρυξη της χώρας ως το πρώτο συνταγματικά άθεο κράτος!
Παρ' όλες, ωστόσο, τις κατακτήσεις του Αλβανικού Κομμουνιστικού Κόμματος, είναι γεγονός ότι η ως άνω προσπάθεια όχι μόνο δεν έγινε στα πλαίσια ενός διαλόγου με άλλες προοδευτικές δυνάμεις της εποχής, αλλά αντίθετα χτίστηκε πάνω σε αυτό που ο Χότζα αποκαλούσε “τη μόνη θρησκεία της Αλβανίας”, τον λεγόμενο “αλβανισμό”, κίνημα, σύμφωνα με το οποίο οι Αλβανοί είναι ο αρχαιότερος λαός των Βαλκανίων, φυλετικά διαφορετικός από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, σε σημείο που οφείλεται να γίνεται λόγος για “αλβανική ιδιαιτερότητα”, που ξεχωρίζει τους Αλβανούς από τους υπόλοιπους λαούς και ως εκ τούτου η οποιαδήποτε συνεργασία μαζί τους θα “μόλυνε” την ιδιαιτερότητα αυτή.
Ως εκ τούτου, σύντομα το Αλβανικό Κομμουνιστικό Κόμμα επέλεξε τη διεθνή του απομόνωση, κάτι το οποίο “στοίχισε” όχι μόνο σε οικονομικό επίπεδο, αφού η Αλβανία δεν ήταν σε θέση να μπορεί να έχει αυτάρκεια με βάση αποκλειστικά τους δικούς της πόρους, αλλά και σε πολιτιστικό, εγκλωβίζοντας τους Αλβανούς σε έναν ρόλο, στον οποίο καλούνταν να ανταποκριθούν, με κίνδυνο την ίδια την ελευθερία τους! Οποιαδήποτε, δε, εξωτερική επιρροή θεωρούταν προπαγάνδα ενάντια στο χοτζικό καθεστώς και τυχόν υιοθέτηση της τιμωρούταν αυστηρά. Η συντήρηση, άλλωστε, αυτής της εθνικής ιδιαιτερότητας των Αλβανών και η διαφύλαξή από τις κακές επιρροές του έξω κόσμου, χτίστηκε πάνω σε έναν εντονότατο μιλιταρισμό, που κατακρίθηκε από ολόκληρο τον κομμουνιστικό κόσμο της εποχής.
Από τα ανωτέρω γίνεται, λοιπόν, φανερό ότι ο χοτζικός ιδεότυπος του Αλβανού ήταν τόσο στρατοκρατικός, που καθιστούσε την πραγμάτωσή του εφικτή μόνο στα ρωμαλέα πρόσωπα ανδρών, ενώ από την άλλη μεριά το γυναικείο φύλο φαινόταν να μην εκπροσωπείται στο νέο αυτό είδος ανθρώπου και ως εκ τούτου, μοιραία, η κατανόησή του γινόταν αντιληπτή μόνο μέσα από το παραμορφωτικό πρίσμα αρχαϊκών ηθών και εθίμων της πρότερης οθωμανικής, ημιφεουδαρχικής Αλβανίας. Το γεγονός αυτό, δε, εντεινόταν από το πολιτιστικό αποκλεισμό της χώρας από τα φεμινιστικά κινήματα της εποχής ή τις ιδιαίτερα φιλογύνικες νομοθεσίες που εφαρμόζονταν στην ΕΣΣΔ την ίδια περίοδο. Αυτό ακριβώς το ζήτημα, δηλαδή το πάντρεμα της “αλβανικής ιδιαιτερότητας” με την πολιτισμική απομόνωση του γυναικείου φύλου φαίνεται να αγγίζει το βραβευμένο μυθιστόρημα της Ornela Vorpsi "Η Χώρα που ποτέ δεν πεθαίνεις" σε δραματουργική διασκευή και σκηνοθεσία του Ένκε Φεζολλάρι, το οποίο παρακολουθήσαμε στη σκηνή του Θεάτρου Αττικού Άλσους “Κατίνα Παξινού”.
Ειδικότερα, μέσα από την γυναικεία γραφή της Vorpsi, που ομοιάζει με την μητρικότητα και την υπερβατική τρυφερότητα της Isabel Allende, και την συναισθηματικά φορτισμένη σκηνοθεσία του Φεζολλάρι, ο θεατής καταφέρνει να γίνει μάρτυρας του αλβανικού δράματος, της ανάγκης ενός λαού να έχει τη θέση του στον κόσμο και ταυτόχρονα του τρόπου με τον οποίο στοιχεία της ιδιαιτερότητας αυτής, όπως η σκληρότητα, η περηφάνια, η ικανότητα για επιβίωση, η αντοχή, θέτουν στο περιθώριο την ανθρωπιά και το συναίσθημα. Με αυτό το τρόπο,η παράσταση “Η χώρα που ποτέ δεν πεθαίνεις” επιχειρεί όχι μόνο τη δημιουργία ενός θηλυκού σύμπαντος, που συγκρούεται με την μιλιταριστική συνθήκη, μέσα στην οποία γεννιέται, αλλά και την επιμόρφωση όσον αφορά τα στοιχεία εκείνα των Αλβανών, τα οποία ουδέποτε ασχοληθήκαμε να ερμηνεύσουμε και να κατανοήσουμε, παρά την μακροχρόνια συνύπαρξη των λαών μας, που καθιστά την γειτονική χώρα αδελφή μας.
Πράγματι, όλη η παραπάνω ιστορική -πολιτική ανάλυση αποκρυσταλλώνεται τέλεια μέσα από τη ζωή της μικρής Ornela, δίνοντας την αίσθηση ότι ο θεατής δεν είναι παρά ο "κουτσομπόλης γείτονας", που την παρακολουθεί μέσα από την κλειδαρότρυπα του σπιτιού της. Έτσι, μέσα από τις εξομολογήσεις ενός μικρού κοριτσιού μεταλαμπαδέται όλο το ιστορικό δράμα ενός λαού, με μοναδικό όχημα το συναίσθημα και την ποίηση που δημιουργεί η ίδια η καθημερινότητα, αφού ο θεατής νιώθει πολύ σύντομα άνετα και οικεία μέσα στο μικρό αυτό σύμπαν που δημιουργείται πάνω στη σκηνή. Σε αυτό, δε, συμβάλλουν οι ζωηροί διάλογοι, η ιδανική ισορροπία μεταξύ του δραματικού και του κωμικού στοιχείου, αλλά και η ειλικρίνεια του κειμένου, που απευθύνεται κατευθείαν στην καρδιά, κάνοντας, ωστόσο, ένα ιδιαίτερα πολιτικό σχόλιο, φεμινιστικού και αντιρατσιστικού χαρακτήρα και ανάγοντας τις ιδιαιτερότητες ενός λαού, χρόνια υποτιμημένου και τιθέμενου στο περιθώριο της διεθνούς σκηνής, στο αντικείμενο της γλυκιάς μελαγχολίας και της βαθύτατης ανθρωπιάς, που περιβάλει την ποίηση.
Παράλληλα, η σκηνοθεσία του Φεζολλάρι επιτυγχάνει να συνδυάσει τη Μορφή με το Περιεχόμενο, αυτό, δηλαδή, που αποτελεί το πραγματικό στοίχημα στη σύγχρονη Τέχνη. Έτσι, η μιλιταριστική και αυταρχική συνθήκη του χοτζικού καθεστώτος, αποτυπώνεται υπέροχα όχι μόνο στο σκηνικό, ένα χώρο γεμάτο σύμβολα και αρχές, που στρέφονται βίαια ενάντια στα συναισθήματα και τις επιθυμίες των ηρωίδων, αλλά και στις ίδιες τις ερμηνείες των ηθοποιών, οι οποίες ομοιάζουν με μανιφέστα και παραπέμπουν σε αυτό που ο Μπρεχτ αποκαλούσε “αποστασιοποιημένη ερμηνεία”. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, χαρακτηρίζονται από αμφιθυμία. Την ίδια από την οποία φαίνεται να πάσχει και ο ίδιος ο αλβανικός λαός, θέλοντας να βάλει πλώρη για νέους τόπους, δίχως να μπορεί, ωστόσο, να αφήσει πίσω του τον ρόλο μέσα στον οποίο αισθάνεται μοναδικός, ιδιαίτερος, δυνατός. Στην ενίσχυση της συναισθηματικής αυτής φόρτισης και της σύγκρουσης, που αισθάνεται ένας άνθρωπος όταν αρχίζει να δρα σαν κοινωνικό αυτόματο, συμβάλει και η επιλογή της μουσικής της παράστασης, μεταπηδώντας από τον λυρισμό της ανθρώπινης ύπαρξης στην έπαρση μιας σχεδόν μεταφυσικής υπεροχής, που αυτοαναιρείται συνεχώς.
Από τα ανωτέρω, λοιπόν, προκύπτει ότι μέσα από την παράσταση “Η χώρα που ποτέ δεν πεθαίνεις” αναδεικνύεται η γυναικεία βιωματικότητα, η οποία γίνεται το όχημα ενός πολιτικού σχολιασμού και το αντικείμενο της ιστορικής μνήμης ενός λαού. Από την άλλη μεριά, το αντρικό στοιχείο απουσιάζει εντελώς και υπάρχει στη σκηνή μόνο δια των συμβόλων του, τα οποία έχουν το πρόσωπο του κρατικού μηχανισμού, κάτι που καταρρίπτει ένα ακόμα ιδεολόγημα, ήτοι ότι το κράτος περιβάλλεται, δήθεν, από έμφυλη ουδετερότητα. Πράγματι, εκεί ακριβώς έγκειται και η ιδιαιτερότητα της παράστασης, αφού το γυναικείο βίωμα και το συναίσθημα βρίσκεται εδώ και αιώνες στο πολιτισμικό περιθώριο, ενώ ζητήματα πολιτικής συνήθως προσεγγίζονται μέσα από μια περισσότερο αντρική, αυστηρά ορθολογική οπτική.
Αντίθετα, στον κόσμο της Vorpsi και του Φεζολλάρι η γυναικεία φαντασία, η κοριτσίστικη διάθεση, η μητρική φροντίδα, ο γυναικείος μικρόκοσμος, όμοιος με αυτόν που έχουμε βιώσει όλοι ακούγοντας τις γιαγιάδες μας να μιλούν ψιθυριστά μέσα στους τοίχους κάποιας κουζίνας, μπαίνουν στο προσκήνιο, αποδεικνύοντας όχι μόνο ότι έχουν τη θέση τους στον ανθρώπινο πολιτισμό, αλλά αποτελούν και ικανά μέσα ανάλυσης του κόσμου μας, συνδέοντας τη γυναικεία φωνή με το δημόσιο λόγο! Το μόνο, δε, συναίσθημα που σου μένει στο τέλος της παράστασης δεν είναι παρά μια βαθιά συγκίνηση και αγάπη για τον Άνθρωπο. Την ψωροπερηφάνια του. Τις κρυφές επιθυμίες του. Τις πιο ντροπιαστικές στιγμές του. Τα πιο τρελά του όνειρα. Αγάπη για εκείνον που αγωνίζεται ενάντια στα δεσμά του, το βιολογικό και κοινωνικό του πεπρωμένο, μια εθνολογική και φυλετική ταυτότητα που του επιβλήθηκε βίαια, αποστερώντας του την ευκαιρία να γίνει αυτό που πάντα ήθελε. Το μυθολογικό τέρας του Αλβανού, που δεν επιτρέπει στον εαυτό του να πεθάνει και εξακολουθεί να πορεύεται με δανεικά παπούτσια σε πολιτείες άγνωστες. Πολυμήχανος, ατρόμητος, ικανός, παντοδύναμος, ανθεκτικός, σε κάνει να σκέφτεσαι πως ο θάνατος μοιάζει τελικά πιο ανθρώπινος από τον ίδιο, κερδίζοντας την συμπάθεια και την βαθειά ανάγκη να τον πάρεις τρυφερά στην αγκαλιά σου.

Μετάφραση: Μαρία Σπυριδοπούλου
Διασκευή - Σκηνοθεσία: Ένκε Φεζολλάρι
Ερμηνεύουν: Αμαλία Αρσένη, Vefi Redhi, Αθηνά Καραγιώτη
Πρωτότυπη Μουσική: Κώστας Λειβαδάς
Σύμβουλος δραματουργίας: Κάτια Σωτηρίου
Σκηνικός χώρος - Κοστούμια: Γιώργος Λιντζέρης
Φωτισμοί: Σεμίνα Παπαλεξανδροπούλου
Βοηθός σκηνοθέτη: Εύη Κουταλιανού
Φωτογραφίες: Γιώτα Εφραιμίδου
Σχεδιασμός αφίσας - έντυπο υλικού: Μαρίνα Δρακάτου
Παραγωγή: Πολιτισμός Σταθμός Θέατρο
Διάρκεια παράστασης: 85 λεπτά
*Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πλέθρον

 

Επιλέξτε Θέατρο

Θέατρο

Επιλέξτε Παράσταση

Παράσταση

Σύνθετη Αναζήτηση

Είδος

Ημέρα

Περιοχή

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

« Αύγουστος 2022 »
Δευ Τρί Τετ Πέμ Παρ Σάβ Κυρ
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        

ΘΕΑΤΡΟ.GR Τα πάντα για το Θέατρο

Θέατρο Παραστάσεις: Όλος ο κόσμος του Θεάτρου στην οθόνη σου! Παραστάσεις, κριτικές, συνέντευξεις, διαγωνισμοί κ.α.

O ιστότοπος μας χρησιμοποιεί cookies για βελτιστοποίηση της εμπειρίας του χρήστη. Με τη χρήση αυτού του ιστοτόπου, αποδέχεστε τη χρήση των cookies.