1. Τι σας οδήγησε να επιλέξετε την Ελιζαμπέτ-Λουίζ Βιζέ Λε Μπρεν ως κεντρική μορφή μιας βιογραφικής αφήγησης;

Όλα ξεκίνησαν παλαιότερα, όταν είχα την επιθυμία να κάνω ένα διδακτορικό γύρω από τις γυναίκες αρχιτέκτονες, καθώς στην Ελλάδα υπήρξαν ελάχιστες και μεγαλώσαμε μέσα σε πόλεις και χώρους σχεδιασμένους σχεδόν αποκλειστικά από άνδρες. Τελικά δεν ακολούθησα αυτόν τον δρόμο· επέλεξα να προσεγγίσω γυναίκες δημιουργούς από διαφορετικά μέρη του κόσμου και από διαφορετικά πεδία έκφρασης, όπως και τις εικαστικές τέχνες.

Για αρκετά χρόνια ζούσα στο Βέλγιο και στη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου δίδασκα, υπήρχε πάντα ένας έντονος διάλογος γύρω από τη γυναικεία παρουσία στην τέχνη. Σήμερα, καθώς η κοινωνία εξελίσσεται, στρεφόμαστε όλο και περισσότερο προς τις γυναίκες, τα non-binary άτομα και γενικότερα προς μια πιο ουσιαστική συμπερίληψη όλων των ανθρώπων και των καλλιτεχνών — όπως θα έπρεπε εξαρχής να συμβαίνει.

Θα ήθελα αυτό το βιβλίο να αποτελέσει το πρώτο μιας σειράς αφιερωμένης σε γυναίκες καλλιτέχνιδες από όλο τον κόσμο· απλώς η Élisabeth Vigée Le Brun ήταν η αρχή. Την επέλεξα γιατί είναι μια βαθιά αντιφατική προσωπικότητα: δεν ξέρεις αν τη θαυμάζεις, αν τη λυπάσαι, αν την κρίνεις ή αν συμβαίνουν όλα αυτά ταυτόχρονα. Θαύμασα το πείσμα και τη δύναμή της να επιβιώσει και να δημιουργήσει μέσα σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο, αλλά ταυτόχρονα στάθηκα κριτικά απέναντι σε επιλογές και πλευρές του χαρακτήρα της.

2. Πού τελειώνει κατά τη γνώμη σας η ιστορική τεκμηρίωση και πού ξεκινά η λογοτεχνική ερμηνεία όταν γράφετε μια βιογραφία;

Η ιστορική τεκμηρίωση τελειώνει εκεί όπου σταματούν οι πηγές, τα γεγονότα και οι καταγεγραμμένες μαρτυρίες. Από εκεί και πέρα ξεκινά η λογοτεχνική ερμηνεία: η προσπάθεια να φανταστείς τη ζωή , τη σκέψη και το συναίσθημα του ήρωα. Προσπάθησα, ωστόσο, η φαντασία να παραμένει πιστή στον ψυχισμό, στις αντιφάσεις της εποχής και στην προσωπικότητα της ίδιας της Λε Μπρεν.

3. Η Λε Μπρεν υπήρξε μια από τις πρώτες διεθνώς αναγνωρισμένες γυναίκες ζωγράφους. Πόσο σας απασχόλησε η θέση της γυναίκας καλλιτέχνιδας στο ιστορικό της πλαίσιο;

Με απασχόλησε ιδιαίτερα η θέση της γυναίκας καλλιτέχνιδας τον 18ο αιώνα, γιατί η ίδια η ζωή της Λε Μπρεν ήταν μια συνεχής διαπραγμάτευση με τα όρια που επέβαλλε η κοινωνία στις γυναίκες. Βέβαια, υπήρξε και προνομιούχα, καθώς προερχόταν από εύπορη οικογένεια· πολλές άλλες γυναίκες δεν είχαν καν πρόσβαση στην τέχνη. Παρ’ όλα αυτά, η ανάγκη της να αποδείξει ότι μια γυναίκα μπορεί να υπάρξει ως δημιουργός και να διεκδικήσει χώρο και αναγνώριση διαπερνά ολόκληρο το βιβλίο. Ήταν μια δυναμική πολύπλευρη προσωπικότητα και πιστεύω πως χωρίς το κύρος και την επιμονή της δύσκολα θα είχε επιβιώσει ή αναγνωριστεί ως καλλιτέχνιδα σε εκείνη την εποχή.

4. Όταν γράφετε επιστολές που δεν υπήρξαν, αισθάνεστε ότι πλησιάζετε την αλήθεια ή ότι δημιουργείτε μια νέα εκδοχή της;

Όταν γράφω επιστολές που δεν υπήρξαν ποτέ, δημιουργείται μια νέα εκδοχή της πραγματικότητας, η οποία όμως βασίζεται πάντα στα ιστορικά στοιχεία και στη ζωή του προσώπου. Η ιστορία μεταφράζεται μέσα από τη γραφή σε ένα πιο άμεσο και βιωματικό συναίσθημα για τον αναγνώστη. Σε αυτό, φυσικά, καθοριστικό ρόλο παίζει και ο τρόπος γραφής.

5. Υπάρχει κάποια «σιωπή» στη ζωή της Λε Μπρεν που νιώσατε ότι έπρεπε να συμπληρώσετε με τη γραφή σας;

Σίγουρα υπάρχουν πολύ λιγότερες πληροφορίες για την προσωπική της ζωή και τις τραγικές στιγμές που βίωσε απ’ ό,τι για το έργο της, το οποίο έχει μελετηθεί εκτενέστερα. Εγώ προσπάθησα να δουλέψω πάνω σε όσα διάβασα και ανακάλυψα.

6. Πόσο επηρεάζει τον τρόπο γραφής σας το γεγονός ότι η Λε Μπρεν ήταν μια γυναίκα που έπρεπε να διαπραγματεύεται συνεχώς τη θέση της στον κόσμο της τέχνης;

Το γεγονός ότι ήταν γυναίκα επηρέασε ουσιαστικά τον τρόπο που έγραψα αυτό το βιβλίο. Από την αρχή στόχος μου ήταν να φωτίσω γυναίκες καλλιτέχνιδες που έχουν ξεχαστεί ή παραμεριστεί από την ιστορία. Δεν ήθελα να παρουσιάσω μόνο μια επιτυχημένη ζωγράφο, αλλά μια γυναίκα είχε την ανάγκη να αποδεικνύει την αξία της και να επιβιώνει μέσα σε κοινωνικές πιέσεις και στερεότυπα — όπως τόσες γυναίκες πριν και μετά από αυτήν.

7. Στο βιβλίο συνυπάρχουν θαυμασμός και κριτική για το ίδιο πρόσωπο. Πόσο δύσκολο είναι να κρατήσει κανείς αυτή τη διπλή οπτική χωρίς να γίνει μονοδιάστατος;

Είναι δύσκολο να διατηρηθεί αυτή η διπλή οπτική, γιατί υπάρχει πάντα ο κίνδυνος είτε να εξιδανικεύσεις είτε να καταδικάσεις την ηρωίδα. Προσπάθησα να αποφύγω και τα δύο. Με ενδιέφερε περισσότερο να καταλάβω τη ζωή της Λε Μπρεν μέσα από τις αντιφάσεις της, παρά να τη δικαιώσω ή να τη δικάσω. Είναι πολύ εύκολο να σταθεί κανείς μόνο στη μία πλευρά. Προσπάθησα να μείνω ουδέτερη, παρόλα αυτά σκεπτόμενη τη ζωή της νοιώθω και ένιωθα λύπη.

8. Μέσα από μια βιογραφία πιστεύετε ότι φωτίζεται περισσότερο το ιστορικό πρόσωπο ή τελικά ο τρόπος με τον οποίο το ερμηνεύει ο ίδιος ο συγγραφέας;

Πιστεύω ότι σε μια βιογραφία φωτίζονται και τα δύο: τόσο το ίδιο το ιστορικό πρόσωπο όσο και ο τρόπος με τον οποίο το προσεγγίζει ο συγγραφέας. Κάθε αφήγηση είναι τελικά μοναδική, γιατί κουβαλά τη ματιά και την ευαισθησία εκείνου που αφηγείται.

9. Ποιος είναι κατά τη γνώμη σας ο βασικός ρόλος της τέχνης σήμερα: να ερμηνεύει τον κόσμο ή να τον αμφισβητεί;

Νομίζω πως η τέχνη οφείλει να κάνει και τα δύο: να ερμηνεύει τον κόσμο αλλά και να τον αμφισβητεί. Να γεννά ερωτήματα, να μετακινεί τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τους ανθρώπους και την ιστορία και, τελικά, να καλλιεργεί την κριτική σκέψη. Παρόλα αυτά, στη σύγχρονη τέχνη υπάρχουν πολλές και διαφορετικές κατευθύνσεις. Για μένα, σημαντικό είναι να κοιτάμε και τον καλλιτέχνη πίσω από το έργο. Δεν είναι όλες οι μορφές σύγχρονης τέχνης, ούτε όλοι οι καλλιτέχνες, εξίσου ουσιαστικοί ή σοφοί, όπως ακριβώς συμβαίνει και σε κάθε άλλο επάγγελμα.

10. Κλείνοντας, θα θέλαμε να μοιραστείτε μαζί μας το αγαπημένο σας ποίημα, τραγούδι και ταινία που σας συνοδεύουν αυτή την περίοδο, καθώς και το μέρος που σας εμπνέει περισσότερο.

Με συνοδεύει ξανά το τοπίο της Καλαμάτας γιατί μετά από πολλά χρόνια αποφάσισα να επιστρέψω στην πόλη μου και να δημιουργήσω εδώ τη δική μου οικογένεια. Μου αρέσει να κάνω μικρές εκδρομές σε γειτονικά χωριά και να παρατηρώ ορεινά αλλά και παραθαλάσσια τοπία της περιοχής.

Ένα μέρος που με έχει σημαδέψει βαθιά είναι η Ιρλανδία, γιατί η φυσική της ομορφιά είναι ανεπανάληπτη. Μια ταινία που είδα πρόσφατα και μου άρεσε πολύ είναι η ‘La Chimera’. Από την ποίηση επιστρέφω συχνά σε ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη, ενώ ένα βιβλίο που με συνοδεύει διαχρονικά είναι οι Επιστολές σ’ έναν νέο ποιητή του Ράινερ Μαρία Ρίλκε.