Το χρόνιο εργασιακό στρες, η πίεση των social media, η μοναξιά του σύγχρονου ανταγωνιστικού ατομικισμού, η ανάγκη να είμαστε συνεχώς παραγωγικοί και «διαθέσιμοι», η τελειομανία και η απουσία ουσιαστικού σκοπού, μάς οδηγούν ολοένα και περισσότερο στην εξάντληση.

Το βιβλίο "Εξάντληση, Ένα αντίδοτο στο burnout" της Anna Katharina Schaffner που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg έρχεται να φωτίσει ακριβώς αυτή τη συνθήκη με έναν τρόπο βαθιά ανθρώπινο, στοχαστικό και ανακουφιστικά κατανοητό.

"Ο ανά χείρας οδηγός αποτελεί μια συλλογή σύντομων δοκιμίων για την εξάντληση, τα οποία καλύπτουν θέματα όπως ο καπιταλισμός, η ενέργεια, η χαρά,το ποσό της ζωής, η ξεκούραση, ο χρόνος, η τελειομανία."

Η Schaffner μας εξηγεί πώς η τεχνολογία έχει σχεδιαστεί ώστε να μας κρατά εθισμένους, εγκλωβισμένους στο ατελείωτο scrolling και σε μια κουλτούρα συνεχούς υπερδιέγερσης. Υπογραμμίζει πως η εξάντληση εμφανίζεται όταν ο τρόπος ζωής μας παύει να είναι βιώσιμος.Επίσης δεν περιορίζεται σε ψυχολογικές συμβουλές αυτοβοήθειας. Συνδυάζει την ιστορία της εξάντλησης με την αρχαία σοφία, την φιλοσοφία με την σύγχρονη έρευνα αιχμής, προσπαθώντας να απαντήσει σε κρίσιμα ερωτήματα: Τι είναι πραγματικά το burnout; Ποιες είναι οι ρίζες του; Γιατί αφορά πλέον τους πάντες — από μαθητές μέχρι ενήλικες εργαζομένους;

Μέσα από παραδείγματα από τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνία, τη ζωγραφική και τον κινηματογράφο, η συγγραφέας μάς δείχνει διαφορετικούς τρόπους να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με τον χρόνο, την ξεκούραση και την ίδια τη ζωή.

Ξεχωριστό βρήκα το κεφάλαιο που είναι αφιερωμένο στον Δάντη Αλιγκέρι και στη Θεία Κωμωδία, όπου δίνονται συμβουλές για το πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε τη σωματική και ψυχική εξάντληση. Εξίσου ενδιαφέρον ήταν και το κεφάλαιο για τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική αυτοφροντίδα και στα χόμπι που συχνά καταναλώνουμε ως ακόμη μία «υποχρέωση ευεξίας».
Πολύ δυνατή είναι και η άσκηση που προτείνεται στις σελίδες 162-164: «Φανταστείτε την κηδεία σας».
Πώς θα θέλαμε να μας θυμούνται μετά θάνατον; Για ποια ψυχικά χαρίσματα και για ποιες πράξεις; Και πώς πιστεύουμε ότι τελικά θα μας θυμούνται; Πρόκειται για μια άσκηση που σε φέρνει αντιμέτωπο με τις πραγματικές σου αξίες και με το αν η καθημερινότητά σου αντανακλά όσα θεωρείς σημαντικά και όσα έχεις ως στόχο.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά στους «καλλιτέχνες της πείνας», αλλά και στη νευρασθένεια του τέλους του 19ου αιώνα — μια «ασθένεια της μόδας» για ανθρώπους με εκλεπτυσμένη ιδιοσυγκρασία και διανοητική υπερκόπωση.

Το βιβλίο δείχνει πως κάθε εποχή εκφράζει τη συλλογική της δυσφορία μέσα από το σώμα και το πνεύμα των ανθρώπων της. Σήμερα, μάλιστα, το να υποφέρουμε από στρες μοιάζει σχεδόν με κανονικότητα και κοινωνικό παράσημο: απόδειξη ότι είμαστε σημαντικοί, χρήσιμοι και διαρκώς περιζήτητοι.. Μας καλεί να ξανασκεφτούμε τι σημαίνει ξεκούραση, τι σημαίνει ουσιαστική ζωή και πώς μπορούμε να αναπληρώσουμε τη χαμένη μας ενέργεια χωρίς να μετατρέπουμε ακόμα και την «αυτοβελτίωση» σε αγχωτικό project.

«Ο λόγος που οι περισσότεροι από εμάς αισθανόμαστε τόσο εξουθενωμένοι είναι επειδή έχουμε ενστερνιστεί τρομερά επιζήμιες παραδοχές σχετικά με τον χρόνο και την αξιοποίησή του.»

Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκαναν έννοιες και πρακτικές που αναλύονται μέσα στο βιβλίο, όπως η φετιχοποίηση της παραγωγικότητας, η ακηδία, το γερμανικό Schwermut, η μέθοδος Kaizen, η τεχνική Pomodoro, το doom scrolling και η τεχνική του «γκρίζου βράχου». 

Η γραφή της συγγραφέως είναι ζεστή, ρέουσα και ιδιαίτερα προσιτή. Τα μικρά κεφάλαια κάνουν το βιβλίο ευανάγνωστο, χωρίς όμως να χάνει σε βάθος. Χρησιμοποιεί όμορφες παραβολές και πολιτισμικές αναφορές που δίνουν ζωντάνια στο κείμενο και κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον.

Η μετάφραση της Φωτεινή Βλαχοπούλου μένει πιστή στην ψυχή και το ύφος του βιβλίου, χωρίς περιττές αλλοιώσεις.
Με απλή και καθαρή γλώσσα, κάνει το κείμενο να κυλά φυσικά και άμεσα στον αναγνώστη.

Το Burnout είναι ένα βιβλίο που σε κάνει να σταματήσεις για λίγο και να αναρωτηθείς αν ο τρόπος που ζεις σε εξαντλεί ή σε θρέφει. Και μόνο γι’ αυτό, αξίζει να διαβαστεί. 

Θα κλείσω με τις φράσεις που ξεχώρισα:
«Επομένως, όταν η εξάντληση μας χτυπήσει την πόρτα, οφείλουμε να την προϋπαντήσουμε με ανοιχτό μυαλό και να την καλέσουμε να περάσει μέσα, ακούγοντας προσεκτικά αυτά που ίσως έχει να μας πει.»
Καθώς και την εξαιρετική παρατήρηση του Rolf Dobelli:
«Οι ειδήσεις είναι για το μυαλό ό,τι η ζάχαρη για το σώμα. Χωνεύονται τόσο εύκολα, ώστε μπορούμε να τις καταναλώσουμε σε απεριόριστες ποσότητες. Ωστόσο, όχι μόνο δεν έχουν θρεπτική αξία, αλλά μπορούν να αποδειχτούν τοξικές.»

https://www.dardanosnet.gr/product/exantlisi/