Κάθε λέξη κουβαλά μια ιστορία. Μια ετυμολογία. Μια διαφορετική απόχρωση.  Κάθε γράμμα μοιάζει με κύτταρο, με ανάσα, με δομικό στοιχείο όπως τα τούβλα σε μια οικοδομή. Από το Α της Απλότητας μέχρι το Ω του αγαπΏ. Κι ανάμεσα σε αυτά τα δύο γράμματα, ένας ολόκληρος κόσμος που έχουμε ξεχάσει να κατοικούμε: οι λέξεις μας, οι σκέψεις μας, οι σχέσεις μας, ο εαυτός μας. Ίσως, τελικά, αυτός ο ξεχασμένος κόσμος να είναι και η αιτία που δυσκολευόμαστε τόσο να συναντήσουμε ο ένας τον άλλον.

Γιατί ζούμε σε μια παράξενη εποχή. Μιλάμε ασταμάτητα, συχνά δεν ακούμε καν τι μας λέει ο άλλος και δυσκολευόμαστε όλο και περισσότερο να επικοινωνήσουμε με τους γύρω μας. Θυμώνουμε, θιγόμαστε, απομακρυνόμαστε, παρεξηγούμαστε. Κρατάμε ανθρώπους στη ζωή μας μέσα από μια οθόνη και βαφτίζουμε αυτή την επαφή «σχέση», ενώ συχνά δεν έχουμε πραγματικά ακούσει ο ένας τον άλλον. Ίσως τελικά χρειαζόμαστε διερμηνείς, διαιτητές και λεξικά για να μπορούμε να συνυπάρχουμε.

Και κάπου εδώ έρχεται ο Στέφανος Ξενάκης, με «Το λεξικό της ζωής σου», σαν να παίρνει αυτή ακριβώς την ανάγκη και να την κάνει βιβλίο. Κάνει κάτι φαινομενικά απλό, αλλά καθόλου απλοϊκό: παίρνει λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά και άλλες που δεν τις χρησιμοποιούμε, και μας καλεί να τις ξαναδούμε, να τις ξανακούσουμε και, ίσως, να ανακαλύψουμε μέσα τους νοήματα που είχαμε ξεχάσει.

Και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον το παιχνίδι με τις διαφορετικές ερμηνείες και ετυμολογίες της ίδιας λέξης που προτείνει ο συγγραφέας μέσα από 4 διαφορετικά λεξικά κάθε φορά, επιλεγμένα ειδικά ανάμεσα στα 120 που μελέτησε κατά τη διάρκεια συγγραφής του παρόντος βιβλίου. Γιατί τότε συνειδητοποιείς  πως ακόμη και το λεξικό που χρησιμοποιούμε για να συνεννοηθούμε δεν είναι πάντοτε κοινό.

Κι έτσι, μέσα από αυτή τη διαρκή αναμέτρηση με τις λέξεις, από λέξεις οικείες, όπως το διάλειμμα, μέχρι λέξεις που ίσως δεν είχαμε συναντήσει ποτέ, όπως η αβελτηρία, ο Ξενάκης ξετυλίγει μικρές και μεγάλες αλήθειες. Digiphreneia, νοητική ετικέτα, φίλτρο αντίληψης, αυτοτιμωρός, αυτοκατάκριση, νοητικός θόρυβος, επάρκεσις, συνείναι, λεπτομεριμνία, νηπενθία, εμβίωση. Λέξεις που ξαφνικά παύουν να είναι απλώς λέξεις και γίνονται καθρέφτες. Η εμβίωση, μάλιστα, ήταν από εκείνες που κράτησα μέσα μου. Το ίδιο και η κουλτούρα ευθύνης.

Αλλά αν έπρεπε να κρατήσω μία μόνο έννοια που με σταμάτησε περισσότερο, θα ήταν η ελευθερία. Η σκέψη του συγγραφέα, ότι η ελευθερία δεν είναι απλώς «κάνω ό,τι θέλω», αλλά ξέρω τι θέλω και μπορώ να επιλέγω ό,τι μου κάνει καλό, είναι από εκείνες που σε βάζουν σε δεύτερες σκέψεις. Το κινητό, το διαδίκτυο, ακόμη και οι ίδιες μας οι επιθυμίες μπορούν να γίνουν οι μικρές μας φυλακές. "Ελευθερία σημαίνει αυτοδιάθεση. Να πάψω να είμαι δούλος αυτού που με επιθυμεί περισσότερο απ’ όσο το επιθυμώ εγώ."

Και κάπου εκεί έρχεται μια ακόμη αιχμηρή παρατήρηση: από το ΑΙ μπορεί να παίρνουμε απαντήσεις, αλλά υπάρχει κίνδυνος να ξεχάσουμε να παράγουμε μόνοι μας σκέψη και λόγο. Είναι το σύγχρονο ντελίβερι του μυαλού. Όπως ξεχνάς να μαγειρεύεις όσο παραγγέλνεις συνεχώς, έτσι κινδυνεύεις να ξεχάσεις να σκέφτεσαι, να ψάχνεις, να συνθέτεις και να μιλάς μόνος σου όσο αφήνεις μια μηχανή να τα κάνει όλα για σένα.

Εξαιρετική και η παρατήρηση πως τα social media είναι τα σύγχρονα καφενεία. Μόνο που στο καφενείο κοιτούσες τον άλλον στα μάτια. Άκουγες τη φωνή του, έβλεπες την έκφρασή του, καταλάβαινες τον άνθρωπο πίσω από τα λόγια. Σήμερα, πίσω από μια οθόνη, είναι πολύ πιο εύκολο να πεις πράγματα που ίσως δεν θα τολμούσες ποτέ να πεις κοιτώντας τον άλλον στα μάτια. Και κάπου εκεί χάθηκε ένα μεγάλο κομμάτι της ανθρώπινης επαφής.

Με συγκλόνισε επίσης η σκέψη γύρω από την απαίτηση: όταν απαιτούμε από τους άλλους, δεν δημιουργούμε σύνδεση αλλά αντίσταση. Και πολλές φορές τους χρεώνουμε, χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε, όσα λείπουν από τη δική μας ζωή. Είναι από εκείνες τις αλήθειες που δεν τις διαβάζεις απλώς, τις παίρνεις μαζί σου.

"Η απαίτηση δημιουργεί αντίσταση, αποσυνδέει αντί να συνδέει και προκαλεί με μαθηματική ακρίβεια απογοήτευση και ματαίωση. (...)Κι όταν απαιτώ κάτι από κάποιον, υποσυνείδητα του χρεώνω και αυτό που λείπει από τη ζωή μου. Κι όταν είμαι απασχολημένος να απαιτώ και όχι να δημιουργώ, θα θυμώνω ολοένα και περισσότερο."

Το ίδιο συνέβη και με το κεφάλαιο για τα όρια. Αιώνια πληγή μέσα μου. Τα όρια που δεν βάζω στους άλλους, τα όρια που οι άλλοι προσπαθούν να βάλουν σε μένα, αλλά τα δικά μου θέλουν να τα καταπατούν. Το βιβλίο μου θύμισε κάτι πολύ σημαντικό ότι: "τα όρια δεν χρειάζονται φωνές. Χρειάζονται ισχυρές αποφάσεις. Και πράγματι, τα όρια μπορούν να είναι ασπίδα για την ψυχική μας υγεία."
Μου άρεσε πολύ και η προτροπή "να μη σπαταλάμε χρόνο και ενέργεια σε ανθρώπους και καταστάσεις που δεν μας κάνουν καλό. Να αφαιρούμε από τη ζωή μας ό,τι δεν είμαστε εμείς."

Υπάρχουν φράσεις που θέλεις να υπογραμμίσεις και άλλες που θέλεις να τις αφήσεις λίγο να καθίσουν μέσα σου. Όπως:

"Η ανάγκη μας να κάνουμε συνέχεια κάτι έχει εισβάλλει σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Στις σκέψεις μας, στις καθημερινές μας συνήθειες, στα γεύματά μας, στη σχέση μας, στα παιδιά μας. Και χάνουμε την έννοια του κενού. Και είναι μέσα στο κενό που συμβαίνουν όλα. Όταν σταματάμε, αυτά ξεκινούν."

Η γραφή του Ξενάκη είναι ακριβώς όπως την ένιωσα και στα πρώτα βιβλία του που είχα διαβάσει και είχε αγγίξει την ψυχή μου: ζεστή, ανθρώπινη, αληθινή. Δεν είναι επιτηδευμένη. Είναι οικεία και προσφιλής. Μια γραφή που δεν στέκεται απέναντί σου για να σου κάνει μάθημα, κάθεται δίπλα σου και συζητά μαζί σου.

Και υπάρχει κάτι ακόμη που χάρηκα πολύ: η βιβλιογραφία στο τέλος. Βρήκα αρκετά βιβλία που υπάρχουν ήδη στη δική μου βιβλιοθήκη και, ομολογώ, χαμογέλασα.

Το «Λεξικό της ζωής σου» δεν είναι ένα βιβλίο που απλώς σου μαθαίνει λέξεις. Είναι ένα βιβλίο που σε κάνει να αναρωτηθείς ποιες λέξεις χρησιμοποιείς για να περιγράψεις τη ζωή σου και, κυρίως, αν αυτές οι λέξεις σου ταιριάζουν ακόμη. Γιατί τελικά, ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι δεν βρίσκουμε τις σωστές λέξεις. Είναι ότι έχουμε ξεχάσει να τις χρησιμοποιούμε για να συναντάμε ο ένας τον άλλον. Πάρτε το κι εσείς στα χέρια σας, το βιβλίο αυτό θα σας ανοίξει το μυαλό, θα σας βάλει σε σκέψεις και θα σας κάνει να κοιτάξετε αλλιώς λέξεις που θεωρούσατε ως τώρα δεδομένες. Απλά διαβάστε το. Και θα με θυμηθείτε.

https://www.dioptra.gr/vivlia/psixologia-prosopiki-anaptixi/to-lexiko-tis-zwis-sou