Είδαμε τον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχωφ στο Θέατρο «Μικρό Broadway».

Γράφει ο Καπετάν Κουνούπης

Το Κύκνειο Άσμα του Τσέχωφ

Σε ένα μέρος γνώριμο από παλιές οντισιόν, το, φορτωμένο από αναμνήσεις, θέατρο «Μικρό Broadway» (Αγίου Μελετίου 61, Αθήνα), βρέθηκα αυτήν την φορά με σκοπό να δω τον «Βυσσινόκηπο», το Κύκνειο Άσμα του Άντον Τσέχωφ.
Η υπόθεση, με λίγα λόγια, είναι η εξής: Μια ξενιτεμένη οικογένεια αριστοκρατών, με δεσπόζουσα φιγούρα την mater familiae Λιουμπόφ (Τζένη Καλλέργη), επιστρέφει από το Παρίσι, στο παλιό τους κτήμα, τον βυσσινόκηπό τους. Η οικογένεια, όμως, είναι πνιγμένη στα χρέη και ο βυσσινόκηπος έχει βγει στο σφυρί. Παρά τις παροτρύνσεις να αξιοποιήσει οικονομικά το κτήμα, η Λιουμπόφ αρνείται πεισματικά να δει την πραγματικότητα κατάματα. Έντονες μνήμες την κρατάνε δεμένη με το κτήμα, κυρίως αυτή του πνιγμού του γιού της στο ποτάμι εκεί κοντά.
Ο Τσέχωφ ήταν ένας άνθρωπος πολυσύνθετος, όπως ήταν και οι χαρακτήρες του, και για να τον κατανοήσει κανείς πλήρως, πρέπει πρώτα να καταλάβει το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έζησε και έδρασε. Εμείς οι γεννημένοι της δεκαετίας του ’60 και του ’70, γνωρίσαμε την Ρωσία ανέκαθεν ως Σοβιετική Ένωση. Οι γονείς μας ζήσανε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας έζησαν και τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο όπως και την Ρώσικη Επανάσταση τον Οκτώβρη του 1917. Και όσοι από τους νεώτερους μας πρόλαβαν να έρθουν στον κόσμο πριν την δεκαετία του ’90 έζησαν την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και την κατάρρευση του Σοβιετικού καθεστώτος και σύσσωμου του Ανατολικού μπλοκ. Ο Τσέχωφ δεν τα πρόλαβε όλα αυτά. Πέθανε το 1904. Η Ρωσία που γνώρισε ήταν ανέκαθεν η Τσαρική Ρωσία.
Οι χαρακτήρες του είναι, κατά ένα μεγάλο μέρος, άνθρωποι που ασχολούνται υπερβολικά με τον εαυτό τους και αναζητούν νόημα στην ζωή τους ψάχνοντας την ταυτότητά τους στην καταγωγή και στις ρίζες τους. Και, όσοι δεν τα καταφέρνουν, πνίγουν την πλήξη στην βότκα και στον τζόγο. Τόσο πιο εκπληκτικό είναι ότι ο Τσέχωφ προέβλεψε την κατάρρευση της μπουρζουαζί και την εργατική τάξη που παίρνει την τύχη στα χέρια της.
Από την άλλη, ο Τσέχωφ έζησε την κατάργηση της δουλειάς, την Βιομηχανική Επανάσταση που είχε ήδη ξεκινήσει και τον Μαρξ και τον Ένγκελς να γράφουν το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο». Οπότε, ίσως να μην εκπλήσσει τόσο.
Ο Τσέχωφ δεν εγκατέλειψε ποτέ το επάγγελμα του γιατρού. Και ως γιατρός, ένας Θεός ξέρει τι άνθρωποι, τι χαρακτήρες πέρασαν από μπροστά του σαν ασθενείς. Ήξερε, όμως, ταυτόχρονα, ότι οι άνθρωποι δεν είναι μονοδιάστατοι. Είναι all-round, πολυσύνθετα και πολύπλοκα πλάσματα. Και ακριβώς αυτή η πολυπλοκότητά τους είναι που τους κάνει να αντιλέγουν τους εαυτούς τους και να αυτοακυρώνονται μέσα από τις πράξεις τους. Και ίσως να είναι ακριβώς αυτό που τους κάνει, παρά τις τόσες δεκαετίες που πέρασαν από την εποχή του, που κάνουν αυτούς τους χαρακτήρες να φαίνονται όχι μόνο σύγχρονοι, αλλά και γνώριμοι: Η ξεπεσμένη αριστοκράτισσα μάνα Λιουμπόφ που είναι δεμένη με το παρελθόν και αρνείται να κοιτάξει μπροστά. Ο μισοσαλεμένος και κουφός γέρος υπηρέτης Φιρς. Ο συναισθηματίας Λεονίντ, αδερφός της Λιουμπόφ, που θέλει να εκφράσει λόγο ακόμα και για μια καρέκλα και τον παροτρύνουν καλύτερα να έχει το μυαλό του στο μπιλιάρδο. Ο καταχρεωμένος Πίτσικ, φίλος της οικογένειας, που αποκαλεί τον εαυτό του απόγονου του αλόγου του Καλιγούλα. Η Γερμανικής καταγωγής διασκεδάστρια και μάγος Σαρλότα, που κανένας δεν την παίρνει στα σοβαρά. Ο Λοπάχιν, γιός δούλων της οικογενείας που ντρέπεται για την καταγωγή του και παίρνει το αίμα του πίσω. Ο κυνηγημένος από την γκαντεμιά γραμματικός Επιχόντοφ (που εμένα μου θύμισε κάτι από Ποιητή Φανφάρα στο «Ξύπνα Βασίλη»). Η Ντουνιάσα και ο λιγομίλητος Γιάσα, υπηρέτες της οικογενείας. Η Βάρυα, θετή κόρη της Λιουμπόφ, που προσέχει το σπίτι ως την επιστροφή της Λιουμπόφ από το Παρίσι, θέλει να φανεί υπεράνω και θάβει τα συναισθήματα της. Η εύθραυστη και ιδεαλίστρια Ανύα, κόρη της Λιουμπόφ. Και ο ιδεαλιστής Πιέτα, αιώνιος φοιτητής και πρώην δάσκαλος του γιού της Λιουμπόφ.
Και, παρά την πολυπλοκότητά τους, πολλοί εκ των χαρακτήρων του Τσέχωφ είναι καρικατούρες, μπουρλέσκ φιγούρες μιας κοινωνίας βουτηγμένης στον ναρκισσισμό, στην αδιαφορία, στην επιπολαιότητα, στην παρακμή και στην ανία. Ενώ οι νεώτεροι δείχνουν να αντιπροσωπεύουν την προοδευτική φωνή του ίδιου του Τσέχωφ, με το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον.
Ο Τσέχωφ πίστευε πως έγραφε κωμωδίες. Και ήταν κυρίως η αντίθετη άποψη του Στανισλάβσκι, που πρώτος σκηνοθέτησε τον «Βυσσινόκηπο», που μας κάνει σήμερα να βλέπουμε τον Τσέχωφ με άλλο μάτι. Όμως ο θίασος και ο σκηνοθέτης πολύ καλά κατάλαβαν ότι οι χαρακτήρες του έργου είναι κωμικοί μέσα στην τραγικότητα τους. Και έτσι ερμηνεύουν, αλλάζοντας συνεχώς την διάθεση του θεατή ανάμεσα σε στιγμές γέλιου άλλοτε και άλλοτε σε στιγμές βαθιάς συγκίνησης. Την παράσταση κλέβει ο Μανώλης Δεστούνης στον ρόλο του Φιρς. Ο κύριος Δεστούνης είναι βετεράνος του θεάτρου και το να αμφισβητήσει κανείς το ταλέντο του στην υποκριτική θα ήταν αντίστοιχο με το να αμφισβητεί κανείς τις ικανότητες του Sir Anthony Hopkins. Το ίδιο και η κυρία Καλλέργη. Και για μια ακόμη φορά θα ήταν φλυαρία να μπω σε λεπτομερή ανάλυση για την ερμηνεία του καθενός σε έναν τόσο μεγάλο θίασο. Όμως η πολύ καλή δουλειά φαίνεται από όλους και ειδικότερα από την πρωτοεμφανιζόμενη Αθανασία Ξενοπούλου στον ρόλο της Άνυα. Όπως είναι και διάχυτος σε όλο το έργο ο σεβασμός τόσο από τους νεωτέρους προς τους παλαιότερους αλλά και αντίστροφα.
Η αρχική σκηνή του πλειστηριασμού, ομολογουμένως, με ξάφνιασε: Φιγούρες ντυμένες με μάσκες όπως στην σκηνή των μυστικιστικών οργίων στην ταινία «Μάτια Ερμητικά Κλειστά» να τραγουδούν σαν άλλος Χορός αρχαίας τραγωδίας. Προς στιγμήν νόμιζα ότι βρέθηκα σε λάθος έργο. Όμως, όπως μου εξηγήθηκε αργότερα, ήθελαν ο πλειστηριασμός του βυσσινόκηπου να είναι εικονικά υπαρκτός και όχι να μένει στον αέρα σαν αφηρημένη ιδέα.
Το σύνολό του έργου, όμως, σε αποζημιώνει. Και, δεν ξέρω αν το κέρασμα μετά την παράσταση ήταν επειδή συνέπεσε με τα γενέθλια του κύριου Δεστούνη ή αν είναι τακτικό τρατάρισμα, αλλά εμάς μετά την παράσταση μας κεράσανε βύσσινο σφηνάκι.

Ερμηνεύουν: Τζένη Καλλέργη, Μανώλης Δεστούνης, Νίκος Καραγεώργης,  Λίλιαν Αρχοντή, Πάνος Κορδαλής, Χρίστος Γεωργίου, Αμαλία Κλημοπούλου, Δημήτρης Τοπαλίδης, Άννα – Μαρία Βιδάλη, Κωνσταντίνος Μενούνος, Αθανασία Ξενοπούλου, Κωνσταντίνος Μιχαήλ

Μετάφραση: Λυκούργος Καλλέργης
Σκηνικός διάκοσμος – σχεδιασμός φωτισμών – σκηνοθεσία: Βασίλης Πλατάκης
Μουσική: Τάκης Μπινιάρης
Ενδυματολόγος: Ανδρομάχη Μοντζολή
Χορογράφος: Kωνσταντίνος Μενούνος
Μάσκες: Ανδρέας Λιάλιος
Βοηθός σκηνοθέτη: Λίλιαν Αρχοντή
Φωτογράφιση: Μάνος Βλαστός
Επικοινωνία: Νατάσα Παππά

Ημέρες και Ώρες Παραστάσεων: Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου και Τρίτη, 13. Δεκεμβρίου. 21:00. Δευτέρα 19 Δεκεμβρίου. 20:30. Τρίτη 20 Δεκεμβρίου, Δευτέρα 26 Δεκέμβριου, Τρίτη 27 Δεκεμβρίου, Δευτέρα 2 Ιανουαρίου και Τρίτη 3 Ιανουαρίου στις 21:00.

Θέατρο «Μικρό Broadway»
Αγίου Μελετίου 61Α, Αθήνα
Τηλ. 211 - 0125784