"Ο οίκτος είναι σαν τη μορφίνη. Οι πρώτες ενέσεις κάνουν καλό, απαλύνουν τον πόνο. Όμως όπως τα νεύρα έχουν ανάγκη από μεγαλύτερη δόση μορφίνης, έτσι και η ψυχή έχει ανάγκη από περισσότερο οίκτο. Αναπόφευκτα έρχεται η στιγμή που είσαι αναγκασμένος να πεις όχι και τότε ο άρρωστος μισεί περισσότερο τον ευεργέτη του, πάρα αν αυτός είχε αρνηθεί από την αρχή να τον βοηθήσει."

                 Το εξαιρετικό μυθιστόρημα του Στέφαν Τσβάιχ κυκλοφόρησε το 1939 και είναι ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα μυθιστορήματα στον κόσμο. Μεταφέρεται για πρώτη φορά στην ελληνική θεατρική σκηνή σε διασκευή και σκηνοθεσία Κερασίας Σαμαρά.

              Παραμονές του Α' παγκοσμίου πολέμου και βρισκόμαστε μήνα Νοέμβριο του 1913 σ' στον πύργο του πάμπλουτου τοπικού άρχοντα της περιοχής Φον Κεκεσφάλβα, που ζει με την ημιπαράλυτη κόρη του Έντιθ και την ανηψιά του Ιλόνα. Εκεί έχει προσκαλεστεί ένας νεαρός αξιωματικός του Ιππικού, ο Άντον Χόφμιλερ. Η Έντιθ τον ερωτεύεται παράφορα μα εκείνος το μόνο που νοιώθει για αυτήν είναι οίκτος. Και μια παράλογη, ανεξήγητη δειλία. Αδυνατεί να είναι ειλικρινής και να έχει το θάρρος της γνώμης του, αλλά προτιμάει να υποκύψει στις παρακλήσεις του πατέρα της και του γιατρού και να συνεχίσει τις επισκέψεις στον πύργο, προσποιούμενος ότι μ' έναν υποτυπώδη τρόπο, κάπως ανταποκρίνεται.

"Η πραγματική αντίσταση ενός ανθρώπου ενάντια στην αντιανθρωπιστική λαίλαπα του πολέμου, προϋποθέτει το θάρρος της ατομικής ευθύνης. Κι αυτή, με την πρόοδο της προπαγάνδας ολοένα και σβήνει. Ο πόλεμος δεν έχει τίποτα ηρωικό."

                 Ο Τσβάιχ, στενός φίλος του Φρόιντ, είναι βαθιά επηρεασμένος από τις έρευνες του γιατρού για το ασυνείδητο κι αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό στο έργο. Ο οίκτος είναι επικίνδυνος γιατί προϋποθέτει την ανωτερότητα αυτού που λυπάται. Και γιατί τρέφει μέσα του ένα άλλο τέρας.Την αλαζονεία. Τον λυπάμαι γιατί είμαι πιο δυνατός, πιο καλός πιο τυχερός κλπ. Τον λυπάμαι κι αυτό λειτουργεί σαν ένα τείχος ανάμεσα μας που σηματοδοτεί την διαφορά μας.Τον λυπάμαι από χαρά κι ανακούφιση που δεν είμαι στη θέση του. Η συμπόνια περιέχει την ποιότητα της αγάπης και της ενσυναίσθησης, ο οίκτος όμως έχει ψυχρότητα και σύγκριση. Η συμπόνια είναι της καρδιάς, ο οίκτος είναι του εγώ.
Τι διεγείρει μέσα μας τον οίκτο; Η ανάγκη μας να γνωρίζουμε ότι υπάρχουν χειρότεροι από μας; Το βαθύ τραυματικό μας κόμπλεξ ότι δεν αξίζουμε, που πρέπει να το κουκουλωνουμε συγκρινόμενοι με πιο δύσκολες περιπτώσεις;
Πολλά χρόνια αργότερα, ο Άντον Χόφμιλερ διηγείται αυτή την τραγική στις επιπτώσεις της ιστορία στον συγγραφέα, ομολογώντας ότι αν και ήρωας πολέμου, στάθηκε δειλός τότε και δεν ανέλαβε την ευθύνη του.

                 Η Κερασία Σαμαρά με γλαφυρότητα και ζωντάνια, αφηγείται το υπέροχο κείμενο του Τσβάιχ με ενδιαφέρουσες εναλλαγές που κάνουν συναρπαστική την αφήγηση της. Άλλοτε είναι αποστασιοποιημένη, σαν να μην την αγγίζει η ιστορία και άλλοτε είναι βαθιά αναμεμειγμένη, ζει την κάθε στιγμή της αφήγησης σαν να πρόκειται για δικό της βίωμα, γίνεται ο ίδιος ο Χόφμιλερ.
Την αφήγηση της συνοδεύει μελωδικά η ζωντανή μουσική του Τάκη Μπαρμπέρη, όπως και όλη την παράσταση, κρατώντας τις σωστές παύσεις. Άλλωστε και η μουσική έχει το δικαίωμα της σιωπής, χωρίς να σημαίνει ότι σταματάει.

                 Ο Κώστας Αρζόγλου, ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς της προηγούμενης γενιάς, έχει τόσο επιβλητική σκηνική παρουσία, που και μόνο που υπάρχει στη σκηνή χωρίς να μιλά, η σκηνή γεμίζει. Η ερμηνεία του είναι φυσική, ανθρώπινη, ευαίσθητη, βαθιά. Μιλάει με το σώμα και το βλέμμα του. Η φωνή του βγάζει πόνο, φόβο, αγωνία. Η κόρη του να μην υποφέρει.

"Αν ένα ψέμα μπορεί να γιατρέψει, παύει να είναι ψέμα και γίνεται θαυμάσιο φάρμακο."

               Εντυπωσιακό και υπέροχο κομμάτι της παράστασης τα εικαστικά σκηνικά της ζωγράφου και χαράκτριας Εύας Μελά, που επιμελήθηκε σε συνεργασία με την Άννα Λουκίδη-Ανδρέου
Οι φωτισμοί του Γιώργου Μπούχρα δίνουν στη σκηνή τη σκοτεινιά και μελαγχολία που έχει το ανεκπλήρωτο, είτε για έρωτα πρόκειται, είτε για ζωή.

                  Η Μαρία Φραγγεδάκη ερμηνεύει εκφραστικά την αιθέρια, ρομαντική, παράλυτη κόρη. Στο βλέμμα της είναι ζωγραφισμένα ο έρωτας, η ελπίδα, η αγωνία και η απελπισία για την κατάσταση της. Δείχνει καθαρά τις κυκλοθυμικές κρίσεις που έχει ένας καθηλωμένος σε πολυθρόνα άνθρωπος.

                Στον αντίποδα της η Βίκυ Μαραγκάκη είναι η χαρά της ζωής. Λαμπερή, δροσερή και φρέσκια, δοτική και πρόσχαρη, είναι η ευχάριστη νότα στον Πύργο των Κεκεσφάλβα.

                Στον ρόλο του αξιωματικού ο Χάρης Παπαδόπουλος, κάνει εμφανή με την εσωτερική του ερμηνεία, την δειλία, την διστακτικότητα αλλά και το ανθρώπινο ενδιαφέρον του για τους άλλους. Δείχνει ξεκάθαρα τον παγιδευμένο άνθρωπο που δεν μπορεί να ξεφύγει από τα δίχτυα της ίδιας του της αυτοπαγίδευσης.

"Αυτό το ξαφνικό τράβηγμα των χαλιναριών ήταν το πρώτο σύμπτωμα της δηλητηρίασης μου από τον οίκτο. Και τώρα για πρώτη φορά έβλεπα εμπρός μου ανοιχτή μια άβυσσο αισθημάτων κι ένιωθα ακατανίκητη κι ανεξήγητη την ανάγκη να ορμήσω, να μετρήσω το βάθος της."

                  Ωραίες κι εκφραστικές ερμηνείες των Βασίλη Μήλιου στο ρόλο του γιατρού που παλεύει ανάμεσα στην επαγγελματική του συνείδηση και την ανθρώπινη του ευαλωτότητα και της Χίλντας Ηλιοπούλου στο ρόλο της τυφλής γυναίκας του, στον οποίο είναι αληθινή κι αυθεντική.

                   Η σκηνοθεσία της Κερασιάς Σαμαρά πάνω στην εξαιρετική διασκευή της, είναι ένα κομψοτέχνημα. Είναι άλλωστε γνωστή για την αισθητική της.
Η εικαστικότητα των σκηνικών, ο μουσικός επί σκηνής σαν τροβαδούρος, η αισθαντική αφήγηση, οι ηθοποιοί με τα όμορφα κοστούμια τους, δημιουργούν έναν διάκοσμο μαγικό που δίνει την αίσθηση μιας άλλης εποχής και ταυτόχρονα είναι τόσο σημερινός και οικείος. Η διαχρονικότητα του κειμένου αποτυπώνεται ζωντανά στο σήμερα και η σκηνοθεσία προβάλλει τονισμένα τα μηνύματα του, δυστυχώς τότε και τώρα τα ίδια. Δυνατά αντιπολεμικά μηνύματα, δυνατά μηνύματα ανάληψης ευθύνης. Γιατί είναι δική μας ευθύνη ο κόσμος τούτος κι αυτό μας το λένε οι συντελεστές της παράστασης μ' έναν τρόπο θεατρικά μοναδικό!!!!

https://www.ticketservices.gr/event/theatro-xoros-epikindynos-oiktos/?lang=el