Τι σε ώθησε να ασχοληθείς με την ποίηση; Υπήρχε κάποιο συγκεκριμένο γεγονός ή άνθρωπος που σε ενέπνευσε;

Πάντοτε είχα μια ιδιαίτερη σχέση με τη γραφή. Από μικρή, για να απορροφήσω κάτι καλύτερα, ένιωθα την ανάγκη να το γράψω. Αυτή η διαδικασία καταγραφής σκέψεων και βιωμάτων, με συνόδευε πάντα.

Αυτό που με ώθησε ουσιαστικά να ασχοληθώ με την ποίηση ήταν μια μεγάλη απώλεια που βιώσαμε μέσα στο οικογενειακό μου περιβάλλον. Με έφερε αντιμέτωπη με τη θνητότητα απότομα και βαθιά. Χρειάστηκαν χρόνια για να μπορέσω να εκφράσω ξεκάθαρα αυτά που ένιωθα μέσα από τη γραφή, αλλά η ποίηση έγινε τελικά το μέσο για να αναμετρηθώ με τις πιο δύσκολες εσωτερικές μου αναζητήσεις.

Είναι κάποια από τα ποιήματα σου βασισμένα σε προσωπικά βιώματα;

Όλα τα ποιήματα στους "οικόσιτους διαμελισμούς" είναι βιωματικά, είτε υπό προσωπικό είτε υπό συλλογικό πρίσμα. Και αναφέρομαι στο συλλογικό, γιατί οι εμπειρίες, ιδιαίτερα οι τραυματικές, επηρεάζουν όχι μόνο το παρόν αλλά και το μέλλον, λειτουργώντας όπως η επιγενετική. Όπως οι επιγενετικές αλλαγές αποτυπώνονται στο σώμα μας και μπορούν να κληροδοτηθούν στις επόμενες γενιές, έτσι και οι συλλογικές εμπειρίες, όπως η βία, η απώλεια ή η καταπίεση, μεταφέρονται από γενιά σε γενιά, διαμορφώνοντας ταυτότητες, σχέσεις και κοινωνικές δομές. Τα ποιήματα, λοιπόν, γίνονται φορείς αυτής της μεταβίβασης, καταγράφοντας και αποκαλύπτοντας αυτές τις αποτυπώσεις.

Η άλλη σας ιδιότητα είναι ναυτικός στο εξωτερικό. Πως συνδυάζετε τις δυο σας ιδιότητες και ποια υπερισχύει;

Η ζωή μου ως ναυτικός ξεκίνησε ως βιοποριστική ανάγκη, ενώ η ποίηση προέκυψε ως μια εσωτερική ανάγκη για κατανόηση και έκφραση. Στην αρχή, οι δύο αυτές ιδιότητες φάνταζαν ασύμβατες, καθώς η εργασία συχνά θέτει περιορισμούς, ενώ η ποίηση απαιτεί ελευθερία.

Υπάρχει, βέβαια, μια διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στην ανάγκη και την υποχρέωση, καθώς και ο χρόνος που αφιερώνω σε καθεμία είναι διαφορετικός. Ωστόσο, επειδή δεν είναι δυνατό να γνωρίζει κανείς πότε οι «θάλασσες» μέσα μας ηρεμούν, προσπαθώ να βρίσκω τον χώρο και τον χρόνο για να αφιερωθώ στη γραφή. Η εμπειρία της ζωής στη θάλασσα, με τις

προκλήσεις και τις εναλλαγές της, διαπερνά συχνά την ποίησή μου, δίνοντάς της μια αίσθηση εξερεύνησης και πλοήγησης – τόσο στην επιφάνεια όσο και μέσα μου. Παρά τους περιορισμούς, οι δύο αυτές διαδρομές συνυπάρχουν και με βοηθούν να κατανοώ καλύτερα την πορεία μου.

Τι συμβολίζει η θάλασσα για εσάς και τι για τα ποιήματα σας;

Η θάλασσα μπορεί να μη με εμπνέει συχνά σε πρακτικό επίπεδο, όμως λειτουργεί συμβολικά για μένα. Είναι το απέραντο, κάτι που μπορείς να αγγίξεις αλλά ποτέ να κατακτήσεις ολοκληρωτικά. Τα μυστικά της μοιάζουν με τα πλάσματα που ζουν μέσα της – κρύβονται μόλις αισθανθούν κίνδυνο. Αυτή η μυστηριώδης και ανεξερεύνητη φύση της συχνά καθοδηγεί την ποιητική μου σκέψη.

Το ζητούμενο για μένα δεν είναι να αποδοθεί η θάλασσα όπως φαίνεται, αλλά όπως αισθάνομαι ότι υπάρχει. Είναι ένας κόσμος που παραμένει κρυφός και απαιτεί υπομονή και προσοχή για να αποκαλυφθεί. Κάπως έτσι είναι και η ποίηση για μένα – μια προσπάθεια να αγγίξω αυτό που συχνά διαφεύγει, δίνοντάς του μια μορφή που να αποτυπώνει την αλήθεια του, χωρίς να αλλοτριώνεται.

Υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο μήνυμα ή συναίσθημα που θέλεις να περάσεις στους αναγνώστες μέσα από το βιβλίο σου;

Η ανάγκη να γράψω δεν ξεκίνησε ως μια συνειδητή προσπάθεια ταύτισης με άλλους ανθρώπους. Ωστόσο, μέσα από τη διαδικασία, συνειδητοποίησα ότι αυτό που με απορροφά είναι η συλλογική συνείδηση – η ανάγκη να υπάρξει κατανόηση και αποδοχή, ακόμα κι αν αυτές ήταν αρχικά καλυμμένες με προφάσεις.

Τέσσερα χρόνια μετά την αρχή της δημιουργίας του βιβλίου και μερικούς μήνες μετά την έκδοσή του, το μήνυμα που νιώθω ξεκάθαρα ότι θέλω να περάσω είναι αυτό της ενότητας. Κανένα πλάσμα δεν είναι μόνο του σε ό,τι βιώνει. Είτε τα βιώματά μας αποκλίνουν είτε συγκλίνουν, η επούλωση τους απαιτεί ορατότητα και κοινότητα. Η ποίηση, όπως και η ζωή, είναι ένα κάλεσμα για συλλογικότητα, για να αναγνωρίσουμε ότι μοιραζόμαστε έναν κοινό αγώνα και μια κοινή ανάγκη για σύνδεση.

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετώπισες ως νέα ποιήτρια;

Δεν είμαι σίγουρη αν οι προκλήσεις σταματούν ποτέ, ακόμα και όταν πάψω να θεωρούμαι νέα στον χώρο. Αν και δεν οδηγώ, το αντιλαμβάνομαι σαν την οδήγηση που μας λένε ότι όσο περισσότερη εμπειρία αποκτάς, μαθαίνεις να ανταπεξέρχεσαι στις δυσκολίες, μια διαδικασία όπου η κάθε διαδρομή απαιτεί διαφορετική διαχείριση, ανεξαρτήτως τελικά όμως εμπειρίας.

Παρά τις δυσκολίες, υπήρξα τυχερή. Από την αρχή, συνάντησα ανθρώπους που αναγνώρισαν κάτι σε μένα, ακόμα και στο πρώιμο στάδιο που βρισκόμουν, και με στήριξαν. Χάρη σε αυτή την υποστήριξη, οι απορρίψεις που αντιμετώπισα στη συνέχεια δεν στάθηκαν ικανές να με αποθαρρύνουν ή να με εκτρέψουν από την πορεία μου. Αντίθετα, έγιναν κομμάτι της διαδικασίας μου, ενισχύοντας την επιμονή μου να συνεχίσω να εξελίσσομαι.

Ποιους ποιητές θαυμάζεις και πώς έχουν επηρεάσει τη γραφή σου;

Νομίζω αυτή είναι η πιο δύσκολη ερώτηση απ’ όλες. Ποια/ον να ξεχωρίσεις και πώς; Αυτό που με τραβάει στη γραφή άλλων είναι η ωμότητα και η καθαρότητα με την οποία εκφράζονται, στοιχεία που αναζητώ διαρκώς σε ό,τι διαβάζω. Το κλασικό ποτέ δεν με συγκίνησε, και συχνά σοκάρω συνομιλητές μου με τη λιγοστή επαφή που έχω με κλασσικούς ποιητές και συγγραφείς. Ενδεικτικά θα αναφέρω τις/ους Alda Merini, Μαρία Λαϊνά, Μίλτος Σαχτούρης, Antonia Pozzi, Bill Collins, Alejandra Pizarnik, Mahmoud Darwish, Christina Rossi, Άννα Γρίβα, Μάτση Χατζηλαζάρου, Σταύρος Σταυρόπουλος, Boris Vian, Κατερίνα Αγγελάκη Ρουκ, Γιάννης Κοντός, Diane Di Prima, Joyce Mansour, Lisa Suhair Majaj, Gioconda Belli, Κατερίνα Ηλιοπούλου, Δήμητρα Κωτούλα, Ανδρέας Αγγελάκης, George Trakl, Charles Simic, Γιώργος Γκανέλης κ.α.

Αν μου επιτρεπόταν, θα έγραφα όλα τα ονόματα όσων έχω διαβάσει, και θα κατέληγα να γράψω νέο βιβλίο. Κάθε ποιήτρια και ποιητής που διαβάζω αφήνουν το δικό τους αποτύπωμα, άλλοτε πιο εμφανές και άλλοτε πιο εσωτερικό, στη διαδρομή της γραφής μου.

Πώς βρίσκεις ισορροπία ανάμεσα στη δημιουργική ελευθερία και στις απαιτήσεις της αγοράς;

Το θέμα της αγοράς δεν με απασχόλησε ποτέ ιδιαίτερα, επειδή η εποχή που επέλεξα να ασχοληθώ με την ποίηση συνέπεσε με μια προσωπική διαδικασία αποκοπής από το παρελθόν και από τις ταμπέλες που κάποιοι ήθελαν να επιβάλουν στις νεότερες γενιές ποιητριών και ποιητών. Από τότε που με θυμάμαι, κάθε φορά που αναγκαζόμουν να προσαρμοστώ σε «κουτάκια» που έθεταν άλλοι, ένιωθα μια έντονη αντίδραση μέσα μου. Όσες φορές το έκανα από ανάγκη, τόσο ενισχυόταν η πεποίθησή μου ότι δεν πρέπει να αποκλίνω από τη φύση μου. Αυτή η εσωτερική φωνή με διαβεβαίωνε ότι αυτός ο τρόπος δεν είναι ο σωστός και ότι πρέπει να εναντιωθώ σε ό,τι καταπιέζει την αυθεντικότητά μου.

Η τάση για προσκόλληση στο παρελθόν, αν και εξακολουθεί να υπάρχει, είναι πλέον εμφανώς πιο αποδυναμωμένη, καθώς το αίσθημα της συλλογικότητας και της ενότητας κερδίζει συνεχώς έδαφος. Η σκέψη ότι οι άνθρωποι μπορούν να νιώσουν ασφάλεια και να εκφραστούν με τον δικό τους τρόπο, χωρίς περιορισμούς, είναι για μένα ελπιδοφόρα και ενισχύει τη δημιουργική ελευθερία.

Τι μπορεί να περιμένει το κοινό από σένα στο μέλλον; Έχεις ήδη στα σκαριά το επόμενο έργο σου;

Αυτή την περίοδο δουλεύω πάνω σ’ ένα νέο έργο, το οποίο θα χρειαστεί αρκετό χρόνο για να ολοκληρωθεί. Είναι ένα φιλόδοξο project ορατότητας, ή αν προτιμάς, ένας χάρτης που επικεντρώνεται σε ποιήτριες και ποιητές του κόσμου που, ενώ είχαν τη δυνατότητα για μεγαλύτερη απήχηση, επέλεξαν τη σιωπή.

Μέσα από αυτό το έργο, φιλοδοξώ να εξερευνήσω τους περιορισμούς που με οδηγούν να λογοκρίνομαι και να αντιμετωπίσω θέματα που παραμένουν ταμπού ακόμη και σήμερα. Είναι μια ευκαιρία να αναδείξω την αξία της ελευθερίας της έκφρασης, τόσο για μένα όσο και για τους αναγνώστες που θα επιλέξουν να το εξερευνήσουν.

Υπάρχουν άλλες μορφές τέχνης που σε εμπνέουν εκτός από την ποίηση;

Έχω πειραματιστεί λίγο με τη γραφή θεατρικού έργου το οποίο μου αρέσει πολύ, αλλά νιώθω ότι δεν είμαι ακόμη έτοιμη να ασχοληθώ πιο εντατικά. Επίσης, ασχολούμαι ερασιτεχνικά με τη φωτογραφία, αν και συχνά δεν βρίσκω τον απαιτούμενο χρόνο για να την εξερευνήσω όσο θα ήθελα.

Πριν από την έκδοση του βιβλίου ποίησης, είχα την ευκαιρία, με τη βοήθεια της φίλης και ποιήτριας Γωγώς Πονηράκου, να πειραματιστώ με την έκδοση ενός Ζιν με τίτλο «Χαρτογραφώντας το Πουθενά». Ήταν μια εξερεύνηση της σχέσης ανάμεσα στη φωτογραφία και την ποίηση, και μια πολύ θετική εμπειρία που θα ήθελα σίγουρα να επαναλάβω στο μέλλον. Η σύνδεση αυτών των μορφών τέχνης ήταν για μένα ένας τρόπος να ανακαλύψω νέες οπτικές και να δώσω στην ποίηση μια διαφορετική διάσταση.

Πώς μοιάζει μια τυπική μέρα στη ζωή σου όταν γράφεις; Έχεις κάποιο συγκεκριμένο τελετουργικό ή ρουτίνα;

Λόγω της φύσης της εργασίας μου, έχω μάθει να λειτουργώ σε δύο χρόνους, είτε βρίσκομαι εντός είτε εκτός σεζόν. Αν οι συνθήκες μου το επιτρέπουν και έχω έμπνευση, κρατάω σημειώσεις στο κινητό. Αυτή η μέθοδος με έχει σώσει πολλές φορές, καθώς οι σκέψεις που δεν καταγράφονται την ώρα που γεννιούνται συχνά χάνονται.

Μια τυπική μέρα, είτε στη δουλειά είτε σε άδεια, είναι γεμάτη εναλλαγές. Μπορεί να γράφω κάτι, αλλά η προσοχή μου να αποσπάται από μια είδηση ή μια σκέψη, και να αφήνω προσωρινά το ένα για να ασχοληθώ με το άλλο. Αν βρίσκομαι έξω για κάποια εργασία ή ραντεβού, έχω πάντα μαζί μου μερικά βιβλία ποίησης ή κάποιο δοκίμιο. Η δημιουργική διαδικασία για μένα δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένο χρόνο ή χώρο – είναι μια συνεχής εναλλαγή και σύνδεση με ό,τι με περιβάλλει.

Ποια είναι η γνώμη σου για τη σύγχρονη ελληνική ή διεθνή ποιητική σκηνή; Βλέπεις κάποια τάση που σε ενθουσιάζει ή σε προβληματίζει;

Σαν άνθρωπος, είμαι ανοιχτή και δεκτική, ακόμα και όταν κάτι δεν με εκφράζει. Αν κάτι δεν με εκφράζει, απλώς επιλέγω να μην ασχοληθώ με αυτό. Πιστεύω ότι έχουμε εισέλθει σε μια εποχή αποδοχής που ολοένα και διευρύνεται, κάτι που με χαροποιεί ιδιαίτερα. Βέβαια, αν ρωτήσετε ανθρώπους προηγούμενων εποχών, πιθανότατα θα σας πουν κάτι παρόμοιο. Πάντα υπάρχει μια κίνηση προς τα εμπρός, όσο κι αν το παρελθόν αντιστέκεται – όπως το είχε θέσει ο Ν. Καζαντζάκης: «Το κακό πάντα στην αρχή θριαμβεύει και πάντα στο τέλος νικάται.» Οπού «κακό» εννοώ την προσκόλληση στο παρελθόν και όχι το παρελθόν καθ’ αυτό. Με προβληματίζει όταν κάποιος ασχολείται με κάτι που δεν τον εκφράζει. Η κριτική, για να είναι χρήσιμη, πρέπει να περιλαμβάνει τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά στοιχεία ενός έργου. Αν εστιάζει μόνο στα αρνητικά, παύει να είναι βοηθητική. Η αληθινή πρόοδος στη σύγχρονη ποιητική σκηνή, για μένα, βρίσκεται στη συλλογικότητα, την αλληλοκατανόηση και την αμοιβαία υποστήριξη.