Συνέντευξη με τον σκηνοθέτη Χρήστο Αρφάνη
1. Ποια είναι η βασική φιλοσοφία που καθοδηγεί τα έργα σας;
Η βασική φιλοσοφία που με καθοδηγεί είναι η ανάγκη να δώσω φωνή σε όσους δεν έχουν, να στρέψω την προσοχή σε κοινωνικά ζητήματα που συχνά παραβλέπονται και να προκαλέσω σκέψη και συζήτηση. Πιστεύω ότι οι τέχνες είναι ένα ισχυρό εργαλείο για να ευαισθητοποιήσουμε το κοινό και να συμβάλλουμε σε έναν πιο δίκαιο και συμπονετικό κόσμο. Κατά την άποψη μου, ο καλλιτέχνης έχει την ευθύνη να χρησιμοποιεί την τέχνη όχι για να προβάλλει τις δικές του ιδιαιτερότητες ή διαφορετικότητα, αλλά ως μέσο για να ανακαλύπτει και να ερμηνεύει τον κόσμο.
2. Ποιοι καλλιτέχνες ή έργα έχουν επηρεάσει τη σκηνοθετική σας προσέγγιση;
Δεν υπάρχουν σκηνοθετικά πρότυπα που με έχουν επηρεάσει άμεσα, καθώς αποφεύγω να "λατρεύω σαν είδωλα" ανθρώπους. Είμαι υποστηρικτής της μοναδικότητα της καλλιτεχνικής προσέγγισης του κάθε δημιουργού και της ξεχωριστής φωνής του κάθε ανθρώπου. Ωστόσο, η ταινία "Ρέκβιεμ για ένα όνειρο" του Ντάρεν Αρονόφσκι είναι η αγαπημένη μου και με έχει επηρεάσει βαθιά στη σχέση μου με την ζωή και τη τέχνη.
3. Τα έργα σας συχνά αγγίζουν κοινωνικά ζητήματα. Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείτε για να τα προσεγγίσετε; Υπάρχει κάποια ιστορία ή εμπειρία που σας ενέπνευσε να ασχοληθείτε με θέματα κοινωνικής ευαισθησίας;
Η διαδικασία ξεκινά πάντα από την έρευνα. Λέγοντας έρευνα βέβαια, δεν εννοώ ότι μένω απλά στην γνώση που μπορεί να προσφέρει το διάβασμα υλικού σχετικό με το θέμα που είναι να καταπιαστώ ή την παρακολούθηση οπτικοακουστικού υλικού. Θεωρώ τεράστια πηγή ουσιαστικής γνώσης την συνομιλία και την επικοινωνία με ανθρώπους που έχουν άμεση εμπειρία του θέματος που με απασχολεί. Στη συνέχεια, μετατρέπω αυτή την έρευνα σε μια κινηματογραφική μυθοπλαστική αφήγηση με στόχο την πρόκληση συναισθημάτων στο κοινό.
4. Ποιο πιστεύετε ότι είναι το καθήκον του σκηνοθέτη στην αντιμετώπιση κοινωνικών θεμάτων; Πώς ανταποκρίνεται το κοινό όταν θίγετε δύσκολα ή αμφιλεγόμενα θέματα;
Καθήκον του σκηνοθέτη είναι να λειτουργήσει ως καθρέφτης της κοινωνίας μας, όντας όμως παράλληλα και σαν παρατηρητής. Η ενσυναίσθηση είναι επίσης ένα σημαντικό προτέρημα. Καλείτε να αναδείξει τις αδικίες και τις ανισότητες, αλλά και να προτείνει λύσεις, με ένα τρόπο μου όμως πρέπει να βγει υποσυνείδητα από τον θεατή. Μόνο έτσι μπορεί να γίνει μια επίτευξη ή τουλάχιστον μία προσπάθεια επίτευξης της αλλαγής. Όταν θίγουμε δύσκολα ή αμφιλεγόμενα θέματα, προκαλούμε συζήτηση και προβληματισμό. Αυτό ασφαλώς και ακαριαία μπορεί να οδηγήσει σε έντονες αντιδράσεις, αλλά και σε σημαντικές αλλαγές στην κοινή συνείδηση. Η αντίδραση του κοινού είναι πάντα ενδιαφέρουσα, καθώς μας δείχνει πόσο φλέγοντα είναι τα θέματα που επιλέγουμε να αναδείξουμε. Πάραυτα όμως, στις ταινίες μου επιλέγω να παρουσιάζω τα γεγονότα όπως είναι, ώστε οι αντιδράσεις του θεατή να μην καθορίζουν την εργασία μου, αλλά αποτελούν μια ερμηνεία του κάθε ανθρώπου, στα ερεθίσματα τα οποία δέχεται.
5. Θεωρείτε ότι η τέχνη έχει τη δύναμη να προκαλέσει πραγματική κοινωνική αλλαγή; Και ποια είναι η σημασία της ως μέσο για να προωθήσουμε τις αλλαγές αυτές;
Η τέχνη, και ειδικά ο κινηματογράφος, έχει τη μοναδική ικανότητα να αγγίζει τα συναισθήματα των ανθρώπων και να τους κάνει να δουν τον κόσμο με διαφορετικά μάτια. Μπορεί να εμπνεύσει, να ενημερώσει και να κινητοποιήσει. Η τέχνη μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στις αντιλήψεις, στις συμπεριφορές και, τελικά, στην κοινωνία. Είναι ένα ισχυρό εργαλείο για την προώθηση της αλλαγής, καθώς μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τους άλλους.
6. Θα θέλατε να μας πείτε λίγα λόγια για την ταινία Purgatory, το πρώτο ελληνικό μεταφυσικό θρίλερ-τρόμου που ανατρέπει τα δεδομένα, εμπνευσμένο από τις γυναικοκτονίες;
Το Purgatory σε σκηνοθεσία δικιά μου, από ένα σενάριο του Χάρη Λιατζίρη που βασίστηκε σε διήγημα του, είναι μια προσπάθεια να εξερευνήσουμε το φαινόμενο των γυναικοκτονιών μέσα από μια μεταφυσική οπτική. Η ταινία θέτει ερωτήματα για τη φύση της βίας και την τιμωρία. Μέσω της ιστορίας που πραγματεύεται, το θύμα δικαιώνεται, έστω και στην μεταθανάτια ζωή. Θέλουμε να προκαλέσουμε το κοινό να σκεφτεί για το θέμα αυτό και να συμβάλλουμε στην καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών.
7. Φέτος κάνατε και μια δεύτερη ταινία τα Αδέσποτα Όνειρα (2024), η πρώτη ταινία μυθοπλασίας στην Ελλάδα που δημιουργήθηκε με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα των Ζώων. Μιλήστε μας για την ταινία αυτή.
Τα Αδέσποτα Όνειρα είναι μια ταινία αφιερωμένη στα αδέσποτα ζώα και στους ανθρώπους που τα φροντίζουν. Θέλαμε να δείξουμε τη σχέση μεταξύ ανθρώπου και ζώου και να τονίσουμε τη σημασία της υιοθεσίας. Είναι μια ταινία που αγγίζει την καρδιά και μας υπενθυμίζει την αξία της συμπόνιας και της αλληλεγγύης. Παράλληλα θίγουμε και το θέμα της επανένταξης των ανθρώπων στην κοινωνία. Θέλαμε να προσφέρουμε το σπουδαίο μήνυμα ελπίδας και αναγέννησης, καθώς σε ένα ακόμα επίπεδο, η πλοκή μας παρουσιάζει και την σημαντικότητα της αλλαγής. Το σενάριο έχω γράψει εγώ μαζί με την Μαρία Αγραπίδου, η οποία παίζει στην ταινία μαζί με τους Γιώργο Μακρή, Λουκά Κούτρα και την Άρια, τον σκύλο. Guest Star είχαμε τον αγαπητό Δημήτρη Αϊβαλιώτη στον ρόλο του κτηνίατρου, ενώ συμμετέχουν ακόμα ο Ιωάννης Όλας, η Γεωργία Γιαννακούδη, ο Κωνσταντίνος Αδρακτάς και ο Χρήστος Νάκος. Ολοι οι συντελεστές εργαστήκαμε εθελοντικά, όμως το αποτέλεσμα μας δικαίωσε και μας έδωσε τεράστια ικανοποίηση.
8. Το τρίτο και τελευταίο σας έργο για φέτος είναι η Χριστουγεννιάτικη Μεταμόρφωση. Πείτε μας δυο λόγια και για αυτή.
Η Χριστουγεννιάτικη μεταμόρφωση είναι μια θεατρική αφήγηση/διασκευή που έγραψα με την Μαρία Αγραπίδου που βασίζεται στην κλασική ιστορία του Charles Dickens, A Christmas Carol. In Prose. Being a Ghost Story of Christmas και σκοπό την παρουσίαση της στην ΑΓΚΑΛΙΑ ΑΓΑΠΗΣ 3, την εκδήλωση – θεσμό που ενώνει θέματα αναπηρίας και καλλιτεχνικές δράσεις, στην τρίτη της χρονιά. Η διασκευή μας, ακολουθεί τον Νικόλα, ένα πλούσιο επιχειρηματία που ζει απομονωμένος από την κοινωνία, έχοντας απορρίψει κάθε μορφή αλληλεγγύης και κατανόησης. Η αναπηρία του τον έχει κάνει σκληρό και αποστασιοποιημένο, πιστεύοντας ότι η ζωή του δεν έχει νόημα πέρα από τα χρήματα και την εξουσία. Την παραμονή των Χριστουγέννων, ο Νικόλας δέχεται την επίσκεψη τριών φαντασμάτων, καθένα από τα οποία έχει τη δική του αναπηρία. Μέσα από αυτές τις επισκέψεις, ο Νικόλας ανακαλύπτει μια νέα προοπτική στη ζωή του και αποφασίζει να αγκαλιάσει την κοινότητα των ατόμων με αναπηρία, να προσφέρει βοήθεια και να προωθήσει την ενσωμάτωση και την αποδοχή. Η αλλαγή του φέρνει χαρά, ευτυχία, και μια νέα αίσθηση σκοπού και σύνδεσης με τους γύρω του. Είμαι απόλυτα χαρούμενος με το αποτέλεσμα καθώς, παρά το επιβαρυμένο του πρόγραμμα, ο Γρηγόρης Βαλτινός μας χάρισε φιλανθρωπικά την συμμετοχή του, στην θέση του αφηγητή. Η αφήγηση αποτελεί ραχοκοκαλιά του έργου και έχει γραφτεί ως κομμάτι της ροής της ιστορίας, χωρίς να είναι απλά μια περιγραφή για τα άτομα που μπορούν να παρακολουθήσουν μόνο ακουστικά την παράσταση. Η Μαρία Αγραπίδου συμμετείχε ακόμα στην αφήγηση, ενώ η ομάδα των ηθοποιών μας που ήταν όλοι τους επαγγελματίες, περιείχε και ανάπηρα άτομα. Συγκεκριμένα, στην Χριστουγεννιάτικη Μεταμόρφωση έπαιξαν ο Βασίλης Κάτσης, η Αναστασία Μακρή, ο Σπύρος Κατηφόρης, ο Γρηγόρης Κεδρηνός, ο Λουκάς Κούτρας.
9. Θα θέλατε να μας πείτε δυο λόγια για τη σχέση του κινηματογράφου με την κοινωνία (και όλες τις ομάδες που αποτελούν μια κοινωνία, πολιτισμό, παιδεία, διαφορετικότητα, κλπ);
Ο κινηματογράφος μας δείχνει ποιοι είμαστε, τι σκεφτόμαστε και τι αισθανόμαστε. Μας βοηθά να κατανοήσουμε τον κόσμο γύρω μας και να συνδεθούμε με ανθρώπους από διαφορετικές κουλτούρες και κοινωνικά στρώματα. Είναι ένα μέσο που μπορεί να ενώνει τους ανθρώπους και να προωθεί την κατανόηση και την αλληλεγγύη. Έχει τη δυνατότητα να εκπαιδεύσει, να εμπνεύσει, να προάγει την διαφορετικότητα και να διασκεδάσει ταυτόχρονα. Ο κινηματογράφος, ως ένα από τα πιο ισχυρά μέσα μαζικής επικοινωνίας, διαθέτει την μοναδική ικανότητα να φτάσει σε ένα ευρύ κοινό, ανεξαρτήτως ηλικίας, εκπαίδευσης ή ενδιαφερόντων. Η οπτικοακουστική του φύση τον καθιστά ένα εργαλείο που μπορεί να μεταδώσει πληροφορίες, να προκαλέσει συναισθήματα και να διαμορφώσει απόψεις με έναν τρόπο που λίγα άλλα μέσα μπορούν να συγκριθούν. Η εικόνα και ο ήχος συνδυάζονται για να δημιουργήσουν μια συναρπαστική αφήγηση που αιχμαλωτίζει την προσοχή του θεατή και διευκολύνει την κατανόηση των πληροφοριών. Μέσω της οπτικοακουστικής αφήγησης, μπορεί να μεταδώσει σημαντικά μηνύματα. Είναι ένα εργαλείο που αξίζει να αξιοποιηθεί στο έπακρο, τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην ευρύτερη κοινωνία.
10. Κλείνοντας, ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια και ποιες είναι οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ανεξάρτητοι κινηματογραφιστές στην Ελλάδα;
Είμαι σε συζητήσεις να δημιουργήσω ένα κινηματογραφικό έργο που αναδεικνύει το σοβαρό ζήτημα της ενδοοικογενειακής βίας, με επίκεντρο τους άνδρες που τη βιώνουν. Πιστεύω ακράδαντα ότι κάθε μορφή βίας είναι κατακριτέα και πρέπει να καταπολεμηθεί. Στα μελλοντικά σχέδια είναι ακόμα να συνεχίσω να δημιουργώ ταινίες που θα αγγίζουν κοινωνικά ζητήματα και θα προκαλούν σκέψη. Ως ανεξάρτητος κινηματογραφιστής στην Ελλάδα, αντιμετωπίζουμε πολλές προκλήσεις, όπως η έλλειψη ή η ελάχιστη χρηματοδότηση, η δυσκολία στην διανομή και η έλλειψη υποδομών και εξοπλισμού. Παρόλα αυτά, είμαι αισιόδοξος για το μέλλον του ελληνικού κινηματογράφου και πιστεύω ότι μπορούμε να δημιουργήσουμε ποιοτικές ταινίες που ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο. Πρέπει όμως να μην ξεχνάμε ότι τα καλλιτεχνικά επαγγέλματα, βασίζονται κυρίως σε ατομικό κεφάλαιο.

