Συνέντευξη με τον συγγραφέα Βαγγέλη Παπαδιόχο σχετικά με τη νουβέλα Ασμοδαίος που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άνω Τελεία
1. Τι σας ενέπνευσε να γράψετε τη νουβέλα Ασμοδαίος; Υπάρχει κάποια ιστορία ή ιδέα πίσω από τη δημιουργία της;
Δεν είχα κάποια μοναδική και συγκεκριμένη πηγή έμπνευσης. Θα έλεγα ότι υπάρχουν κάποιες επιρροές κυρίως από κινηματογραφικές ταινίες, όπως Η αποστροφή του Πολάνσκι και Εκείνη του Βερχόφεν.
2. Ο τίτλος παραπέμπει σε μια σκοτεινή, δαιμονική φιγούρα. Τι συμβολίζει ο Ασμοδαίος στη νουβέλα σας;
Συμβολίζει τον διαβρωμένο ψυχισμό της βασικής ηρωίδας, που έχει συνδέσει την αγάπη με τη βία μετά από την κακοποίηση της μητέρας της από τον πάτερα της και την κακοποίηση της ίδιας από τον σύζυγό της.
3. Αντλήσατε έμπνευση από συγκεκριμένες θρησκευτικές ή μυθολογικές πηγές για την ιστορία;
Στην εβραϊκή και ισλαμική θρησκεία ο Ασμοδαίος είναι ο δαίμονας της λαγνείας που επιφέρει τη διαστροφή των ερωτικών επιθυμιών. Ωστόσο, επειδή δεν πρόκειται για ιστορία υπερφυσικού τρόμου, αυτό είναι ένα δάνειο που λειτουργεί συμβολικά στο κείμενο.
4. Η νουβέλα φαίνεται να έχει έντονο θεολογικό ή φιλοσοφικό υπόβαθρο. Ποια είναι τα κεντρικά ερωτήματα που θέτει στον αναγνώστη;
Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει έντονο θεολογικό ή φιλόσοφο υπόβαθρο, αν και φυσικά κάθε αναγνώστης μπορεί να δώσει σε ένα κείμενο διαφορετικές ερμηνείες από τον συγγραφέα του. Θα το χαρακτήριζα ως ένα ερωτικό ψυχογράφημα με στοιχεία κοινωνικής κριτικής. Κεντρικά ερωτήματα είναι πώς μπορεί να επηρεάσει έναν άνθρωπο -στην προκειμένη μια γυναίκα- ένα παρελθόν κακοποίησης και αν μπορεί να απελευθερωθεί απ' τα δεσμά του. Επίσης αν μπορεί να κάνει μια νέα αρχή και να αποκτήσει μια καινούργια ταυτότητα σε μια ηλικία που θεωρείται προχωρημένη.
5. Η μάχη του καλού και του κακού είναι μια διαχρονική θεματολογία. Πώς την προσεγγίζετε στο έργο σας;
Είναι όντως διαχρονικό θέμα αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να υποπέσεις σε μια απλή μανιχαϊστική προσέγγιση που νομίζω ότι είναι προ πολλού ξεπερασμένη. Ο εσωτερικός μας κόσμος είναι μάλλον τόσο περίπλοκος όσο και η εξωτερική πραγματικότητα. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με τη βασική ηρωίδα. Φαινομενικά ξεκινά ως ένα θύμα αλλά από ένα σημείο και μετά αρχίζει να διαβαίνει τον Ρουβίκωνα. Ωστόσο, ποτέ δεν ήταν απόλυτα καλή ούτε καταλήγει απόλυτα κακή. Αυτές οι ταυτότητες χαρακτηρίζουν έναν θεό κι έναν δαίμονα και προφανώς αυτοί οι δύο συνυπάρχουν και διαπλέκονται συνεχώς μέσα μας.
6. Ο Ασμόδαιος είναι ένας δαίμονας που συχνά συνδέεται με την επιθυμία. Πώς αυτό το στοιχείο επηρεάζει τους χαρακτήρες και την πλοκή;
Όπως είπαμε, έχουμε να κάνουμε με μια διαστροφική μορφή επιθυμίας, με την έννοια ότι η βασική ηρωίδα, τραυματισμένη από το παρελθόν της, καταλήγει να ταυτίσει όλους τους άνδρες που γνωρίζει με διαφορετικές οπτικές του Ασμοδαίου. Έτσι, καθοδηγούμενη από μια ολοένα και ισχυρότερη εκδικητική ροπή, οδηγείται στα άκρα.
7. Ποιοι είναι οι κύριοι πρωταγωνιστές της νουβέλας και πώς αλληλεπιδρούν με τον Ασμοδαίο;
Η ιστορία επικεντρώνεται στην Αργυρώ Αποστολίδου, μοναχική χήρα κοντά στα εξήντα που δουλεύει ως υπάλληλος σε σούπερ μάρκετ. Μετά από μεγάλο διάστημα ερωτικής αποχής το πάθος εμφανίζεται απρόσμενα στο πρόσωπο ενός νεαρού συναδέλφου της. Ωστόσο, σύντομα μετατρέπεται σε σεξουαλική εμμονή που την ωθεί σε πολύ νεότερούς της άνδρες, ενώ ταυτόχρονα η ενοχική της συνείδηση και οι συντηρητικές κοινωνικές επιταγές της δημιουργούν εσωτερικές συγκρούσεις. Ένα καθοριστικό γεγονός σε συνδυασμό με τη συνάντησή της με την ερωτικά απελευθερωμένη παλιά της συμμαθήτρια Ζωή, μέσω της οποίας γνωρίζει τον ζιγκολό Πολ, αρχίζουν να περιπλεκουν την κατάσταση.
8. Υπάρχει κάποιος χαρακτήρας που αντικατοπτρίζει πτυχές του εαυτού σας ή των προσωπικών σας εμπειριών;
Οσο και αν θέλουμε να κρυφτούμε πίσω από έναν χαρακτήρα που είναι φαινομενικά πολύ διαφορετικός από εμάς, τα ίχνη μας εμφανίζονται έστω και άχνα. Αυτό ισχύει και στην περίπτωσή μου με τη βασική ηρωίδα. Μόνο που επέλεξα μια ανεστραμμένη οπτική γωνία προσπαθώντας να εισχωρήσω στον ψυχισμό μιας γυναίκας. Προφανώς, αν έγραφα για έναν άνδρα, οι αντικατοπτρισμοί θα ήταν πολύ πιο φανεροί. Αλλά, όπως και να έχει, κάποιες σκέψεις και προσεγγίσεις είναι κοινές και στα δύο φύλα, όπως και σε όλους τους ανθρώπους.
9. Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση στη δημιουργία ενός "δαίμονα" που είναι ταυτόχρονα τρομακτικός και ανθρώπινος;
Ο Χίτσκοκ έλεγε ότι τα τέρατά του είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας. Νομίζω ότι ακόμα κι αν θέλεις να γράψεις μια ιστορία που διαδραματίζεται σε καθαρά φανταστικό πλαίσιο, οφείλεις να τηρείς κάποιους στοιχειώδεις κανόνες ρεαλισμού. Για παράδειγμα, δεν μπορεί ένας χαρακτήρας, έστω κι αν κατέχει υπερφυσικές δυνάμεις, να πεθαίνει και να ανασταίνεται ξανά και ξανά γιατί τότε χάνει το ενδιαφέρον και την πειστικότητά του. Ωστόσο, στη δική μας περίπτωση έχουμε να κάνουμε με μια ρεαλιστική ιστορία κι έτσι τα πράγματα είναι πιο απλά. Η δαιμονική φιγούρα είναι μια αντανάκλαση του ψυχισμού της ηρωίδας και δεν έχει αυθύπαρκτη υπόσταση.
10. Πιστεύετε ότι οι θεολογικές και φιλοσοφικές αναφορές του βιβλίου απαιτούν εξοικείωση ή είναι προσβάσιμες σε όλους;
Δεν νομίζω ότι απαιτείται κάποια ιδιαίτερη εξοικείωση πέρα από τον ορισμό του Ασμοδαίου, που εύκολα μπορεί κανείς να ανακαλύψει.
11. Υπάρχουν άλλοι συγγραφείς ή έργα που σας επηρέασαν κατά τη συγγραφή του Ασμοδαίου;
Δεν είχα κάποια συνειδητή λογοτεχνική επιρροή. Σίγουρα πάντα υπάρχουν πράγματα που μας επηρεάζουν χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε εκείνη τη στιγμή. Υπάρχει μια νοητή σύνδεση του Ασμοδαίου με κάποιες ιστορίες από τις συλλογές διηγημάτων μου Σκοτεινά δωμάτια και Καθαρή πόλη.
12. Έχετε σχέδια για νέα έργα στο μέλλον; Θα κινηθούν στο ίδιο θεματικό πλαίσιο ή θα εξερευνήσετε κάτι διαφορετικό;
Είναι έτοιμη μια ακόμα νουβέλα που κινείται σε πολύ διαφορετικό πλαίσιο, τόσο θεματολογικά όσο και υφολογικά. Πρόκειται για μια πολιτική σάτιρα με στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, που συνοδεύεται από εικονογράφηση. Αυτή τη φορά υπάρχουν σαφείς επιρροές από το θεατρικό έργο Βασιλιάς Υμπύ του Άλφρεντ Ζαρύ και από το γνωστό κόμικ Ιζνογκούντ, που ήταν το αγαπημένο μου κατά την παιδική και εφηβική μου ηλικία.
13. Πώς βλέπετε τον ρόλο της λογοτεχνίας σε θέματα που σχετίζονται με την ηθική, τη θρησκεία ή τη φιλοσοφία;
Νομίζω ότι, όπως συμβαίνει και με την πολιτική, αν ένα έργο υποστηρίζει σθεναρά μια ηθική, θρησκευτική ή φιλοσοφική θεώρηση, κινδυνεύει να χαρακτηριστεί από κάποιου είδους στράτευση. Για μένα πρωταρχικός ρόλος της λογοτεχνίας και της τέχνης γενικότερα δεν είναι να δίνει ξεκάθαρες ηθικές, θρησκευτικές ή φιλοσοφικές απαντήσεις, αλλά να θέτει τα κατάλληλα σχετικά ερωτήματα και προβληματισμούς. Εξάλλου, κυρίως στο επίπεδο της ηθικής, πολλά μπορούν να αλλάξουν δραματικά από την μια εποχή στην άλλη. Για αυτό βλέπουμε, για παράδειγμα, να βάλλεται σήμερα το έργο του Καραγάτση ως σεξιστικό, κριτική που δεν είναι λανθασμένη στον πυρήνα της. Όμως, απ' την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να παραβλέπουμε τα κοινωνιολογικά δεδομένα της εποχής που γράφτηκε ένα έργο.

