Συνέντευξη με τον σκηνοθέτη Ευθύμη Μπαλαγιάννη για τη θεατρική παράσταση «Μακμπέθ» πού ανεβαίνει στο Θέατρο Πόλη - «Δάνης Κατρανίδης»
1. Πώς προσεγγίσατε το έργο του Σαίξπηρ «Μακμπέθ»; Υπάρχουν κάποια στοιχεία από την κλασική εκδοχή του έργου που επηρεάζουν τη σκηνοθεσία σας ή προτιμήσατε να ακολουθήσετε μια πιο σύγχρονη ερμηνεία;
Ο Σαίξπηρ είναι διαχρονικός και όλα όσα πραγματεύεται στο έργο δεν έχουν χρονικά όρια. Απευθύνονται στην εποχή μας, ίσως όσο ποτέ άλλοτε. Στην σκηνοθετική μου προσέγγιση, στόχος μου ήταν να φωτίσω το έργο και από μια άλλη σκοπιά και να φέρω την τραγωδία πιο κοντά στο σήμερα, έτσι ώστε ο θεατής να νοιώσει πιο άμεσα την τραγωδία του Μακμπέθ. Ήθελα να δώσω έμφαση στον εσωτερικό κόσμο των χαρακτήρων, στο πώς οι επιλογές και οι πράξεις τους πηγάζουν από βαθιά συναισθηματικά και ψυχολογικά κίνητρα. Να δημιουργήσω μια πιο εσωτερική, ψυχολογική ατμόσφαιρα. Έτσι, το κοινό δεν βλέπει απλώς μια ιστορία εξουσίας και βίας, αλλά αισθάνεται τον ψυχισμό των χαρακτήρων σε κάθε τους απόφαση και ταυτίζεται με αυτούς. Παρ’ολα αυτά, ο σεβασμός στο κείμενο ήταν αδιαπραγμάτευτος. Η κλασική εκδοχή παραμένει το θεμέλιο, αλλά πάνω της έχτισα κάτι που συνομιλεί με το σήμερα. Έτσι, νομίζω ότι το κοινό θα βρει μια ισορροπία μεταξύ του οικείου και του αναπάντεχου.
2. Ποιες είναι οι κεντρικές θεματικές του έργου που επιλέξατε να αναδείξετε στην παράσταση; Πώς τις συνδέετε με τη σημερινή κοινωνία και τη σύγχρονη πραγματικότητα;
Ο Μακμπέθ δεν είναι απλά μια τραγωδία εποχής, αλλά μια αντανάκλαση των δικών μας φόβων, φιλοδοξιών και λαθών.
Ένας βασικός άξονας που συνδέει την παράσταση με τη σημερινή κοινωνία είναι σαφώς η αέναη μάχη ανάμεσα στην ηθική και την φιλοδοξία, κάτι που βλέπουμε παντού γύρω μας, από την πολιτική μέχρι την καθημερινότητά μας. Στην εποχή μας, όπου οι άνθρωποι κυνηγούν την επιτυχία με κάθε κόστος, ο Μακμπέθ γίνεται καθρέφτης της σύγχρονης πραγματικότητας. Τι συμβαίνει όμως όταν αφήνουμε την απληστία και την εξουσία να μας καθοδηγήσουν; Ποιο είναι το τίμημα της προδοσίας των αρχών μας;
Θέλαμε επίσης να αναδείξουμε και έναν «διαφορετικό» Μακμπέθ μέσα από το πρίσμα του PTSD (Διαταραχή μετατραυματικού στρες). Η μετατραυματική αγχώδης διαταραχή προκαλείται από ένα ακραίο τραυματικό γεγονός, όπως αυτά που βιώνουν οι στρατιώτες στη διάρκεια της μάχης. Είναι μια πάθηση από την οποία υποφέρουν όσοι έχουν παραστεί μάρτυρες της φρίκης του πολέμου σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας. Μέσα από αυτό το πρίσμα παρουσιάζουμε το πώς αυτή η διαταραχή διαστρεβλώνει την αντίληψη του, τον καταδιώκει με παραισθήσεις και τελικά τον οδηγεί στην καταστροφή.
3. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της σκηνοθεσίας αυτής της παράστασης, ειδικά όταν πρόκειται για έναν τόσο γνωστό και δυναμικό ρόλο όπως του Μακμπέθ;
Ο Μακμπέθ είναι ένας ρόλος γεμάτος βάθος και πολυπλοκότητα, και αυτό από μόνο του είναι μια πρόκληση. Το να προσεγγίσεις έναν τόσο εμβληματικό χαρακτήρα που έχει παιχτεί και αναλυθεί τόσο πολύ από το παρελθόν έως και σήμερα, απαιτεί να βρεις μια νέα, προσωπική οπτική, χωρίς όμως να χαθεί η ουσία του κλασικού έργου. Για μένα, ο Μακμπέθ δεν είναι απλώς ένας "κακός" που καταστρέφεται από τη φιλοδοξία του· είναι ένας άνθρωπος που πνίγεται στις αμφιβολίες, την ενοχή και τον φόβο. Το να δείξουμε αυτή την ευθραυστότητα μέσα από την ερμηνεία του ήταν καθοριστικό. Μια ακόμη πρόκληση ήταν η διαχείριση της δυναμικής σχέσης του Μακμπέθ με τη Λαίδη Μακμπέθ. Έπρεπε να βρω τρόπους να δείξω πώς το "εμείς" τους μετατρέπεται σταδιακά σε "εγώ", καθώς η φιλοδοξία τους τούς απομακρύνει. Τέλος, το ίδιο το κείμενο του Σαίξπηρ έχει τις δικές του απαιτήσεις. Η γλώσσα είναι δύσκολη, με έντονο ρυθμό και δύναμη, και έπρεπε να διασφαλίσουμε ότι το κοινό θα μπορεί να συνδεθεί συναισθηματικά με την ιστορία χωρίς να νιώθει ότι παρακολουθεί κάτι "μακρινό" ή δυσνόητο. Αυτό μας οδήγησε στο να δουλέψουμε πολύ πάνω στη φυσικότητα της ερμηνείας και στη δυναμική σκηνική παρουσία.
4. Πώς διαχειρίζεστε την ένταση και τη σκοτεινότητα που χαρακτηρίζουν το έργο, και πώς αποδίδονται αυτά τα συναισθήματα στο κοινό;
Η ένταση και η σκοτεινότητα είναι η καρδιά του Μακμπέθ, και το να τις αποδώσουμε αποτελεσματικά ήταν από τις βασικές μου προτεραιότητες. Για να το πετύχουμε, εστίασα σε δύο επίπεδα: την εσωτερική ένταση των χαρακτήρων και τη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας που να βυθίζει το κοινό στο ψυχρό, σχεδόν εφιαλτικό κόσμο του έργου. Όσον αφορά την εσωτερική ένταση, δουλέψαμε πολύ με τους ηθοποιούς πάνω στη συναισθηματική κατάσταση των χαρακτήρων. Επιπλέον, δώσαμε έμφαση στη σωματικότητα. Ο τρόπος που οι ηθοποιοί κινούνται και αλληλεπιδρούν ενισχύει την ένταση. Το σώμα λέει όσα τα λόγια δεν μπορούν. Στον Μακμπέθ, η ένταση πολλές φορές προκύπτει από όσα δεν λέγονται, από το βλέμμα, την ακινησία ή μια μικρή κίνηση.
5. Ποιες είναι οι βασικές αρχές που ακολουθήσατε στην επιλογή των ηθοποιών για τους κεντρικούς ρόλους; Τι αναζητάτε σε έναν ηθοποιό όταν δουλεύετε σε ένα τόσο απαιτητικό έργο;
Η επιλογή των ηθοποιών για έναν τόσο απαιτητικό έργο όπως ο Μακμπέθ είναι κρίσιμη, γιατί δεν ψάχνεις απλώς ένα ταλέντο, ψάχνεις ανθρώπους που μπορούν να μπουν βαθιά στην ψυχολογία των χαρακτήρων και να τους φέρουν στη ζωή με απλότητα και αλήθεια. Για μένα, ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που αναζητώ είναι η συναισθηματική ευφυΐα του ηθοποιού. Θέλω να δω κάποιον που δεν φοβάται να εξερευνήσει τις σκοτεινές πλευρές του χαρακτήρα του, να ρισκάρει, να "τσαλακωθεί" και να δουλέψει στην λεπτομέρεια. Ένας ηθοποιός πρέπει να έχει τη διαθεσιμότητα να "βουτήξει" στα βαθιά χωρίς να μένει στην επιφάνεια και να μοιραστεί με το κοινό με απόλυτη ειλικρίνεια το βάθος του εκάστοτε έργου.
6. Η σύγχρονη θεατρική σκηνή συχνά εστιάζει στη δυναμική των χαρακτήρων και της εξουσίας. Πώς δουλέψατε με αυτήν την έννοια στις ερμηνείες των χαρακτήρων του έργου;
Η δυναμική της εξουσίας είναι κεντρική στον Μακμπέθ. Για μένα, η εξουσία δεν είναι απλώς μια "θέση" ή ένα "τρόπαιο" που κυνηγούν οι χαρακτήρες αλλά είναι μια δύναμη που τους μεταμορφώνει και που αποκαλύπτει τις πιο σκοτεινές πλευρές τους. Η εξουσία δεν είναι ποτέ στατική, αλλά συνεχώς ρευστή, περνώντας από τον έναν χαρακτήρα στον άλλον.Για παράδειγμα, η σχέση του Μακμπέθ και της Λαίδης Μακμπέθ είναι ένα παιχνίδι εξουσίας από μόνη της. Στην αρχή, η Λαίδη Μακμπέθ έχει τον έλεγχο και είναι εκείνη που τον καθοδηγεί, που του δίνει θάρρος και τον ωθεί να προχωρήσει στο φονικό σχέδιο. Όμως, καθώς ο Μακμπέθ βυθίζεται όλο και περισσότερο στη βία και την παράνοια, η δυναμική αυτή αλλάζει. Η εξουσία, όταν κατακτιέται με βία, δημιουργεί ένα ντόμινο καταστροφής και αυτό είναι που εντείνει την τραγικότητα του έργου.
Πληροφορίες και Εισιτήρια Παράστασης:
https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/makmpeth/

