1. Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε περισσότερο στο “Βιβλίο της Ανησυχίας” και στη “Θαλασσινή Ωδή” του Πεσσόα, ώστε να αποτελέσουν το θεμέλιο για αυτή τη χοροθεατρική παράσταση;

Η βαθιά, υπαρξιακή ποιητικότητα με την οποία ο Πεσσόα μιλά για την εσωτερική ζωή, ο τρόπος που περιγράφει τη ρευστότητα της ταυτότητας, το αιώνιο ταξίδι ανάμεσα σε αυτό που είμαστε και σε αυτό που ονειρευόμαστε, μου έδωσε ένα φυσικό πεδίο έκφρασης για το σώμα.

Ο Πεσσόα γράφει σαν να χορεύει με διαρκείς μετατοπίσεις, παύσεις, εσωτερικούς κραδασμούς, κύματα σκέψης που έρχονται και φεύγουν όπως η θάλασσα. Αυτή η εσωτερική παλίρροια ήταν για μένα μια πρόσκληση να δημιουργήσω μια παράσταση όπου ο χορός και το θέατρο συνδιαλέγονται, όπως συνδιαλέγονται ο στοχασμός και το συναίσθημα στα κείμενά του.

Η “Θαλασσινή Ωδή” ειδικά φέρει μια έντονη σωματικότητα, ακούς σχεδόν την ανάσα του λιμανιού, νιώθεις την ένταση της επιθυμίας για φυγή και ταυτόχρονα το βάρος της μνήμης. Αυτό το ποιητικό τοπίο μεταφράστηκε φυσικά σε κίνηση, σε ρυθμούς και σιωπές, σε σώματα που αναζητούν τον χώρο τους μέσα σε έναν κυματιστό, εσωτερικό κόσμο

2. Πώς προσεγγίσατε τη μετάβαση από το εσωτερικό, ενδοσκοπικό σύμπαν του Πεσσόα στη γλώσσα της κίνησης και της σκηνικής δράσης; Ποια ήταν τα βασικά στοιχεία που θέλατε να μεταφράσετε σε σώμα;

Η μετάβαση από το εσωτερικό, ενδοσκοπικό σύμπαν του Πεσσόα στη σκηνική γλώσσα έγινε μέσα από μια σωματική έρευνα που βασίστηκε κυρίως στο contact improvisation. Αυτή η τεχνική μου επέτρεψε να μεταφράσω την εσωτερική ρευστότητα και την ψυχική παλίρροια του συγγραφέα σε ζωντανές, απρόβλεπτες σχέσεις μεταξύ των σωμάτων.

Το contact improvisation με την έμφαση στη συνεχή ανταλλαγή βάρους, στην εμπιστοσύνη και στη σωματική διαπραγμάτευση, λειτουργεί σαν μεταφορά της πολυφωνίας και της εσωτερικής αστάθειας που χαρακτηρίζει τον Πεσσόα. Μέσα από αυτό, οι ερμηνευτές δεν “παίζουν” τις σκέψεις του, τις ανακαλύπτουν και τις κατασκευάζουν σε πραγματικό χρόνο, όπως ο Πεσσόα κατασκευάζει εαυτούς μέσα στη γραφή του.

Η έρευνα των δυνάμεων της βαρύτητας και ο σύγχρονος χορός μου έδωσε τη δυνατότητα να δημιουργήσω μια σκηνική γλώσσα όπου η ενδοσκόπηση γίνεται διάλογος, η σκέψη γίνεται κίνηση και η αμφιταλάντευση αποκτά βάρος, τριβή, επιτάχυνση. Έτσι το κείμενο του Πεσσόα μεταφέρθηκε από τον νου στο σώμα χωρίς να χάσει την εσωτερικότητά του.

3. Ως σκηνοθέτης και χορογράφος, πώς ισορροπήσατε τον λόγο με την κίνηση; Υπήρξαν στιγμές όπου η χορογραφία “ανέλαβε” αυτό που το κείμενο δεν μπορούσε να εκφράσει;

«Η ισορροπία ανάμεσα στον λόγο και την κίνηση ήταν από την αρχή μια δημιουργική διαπραγμάτευση. Για μένα, ο λόγος του Πεσσόα δεν λειτουργεί ως αφήγηση αλλά ως εσωτερικός ψίθυρος και γι’ αυτό χρειαζόταν έναν ισχυρό σωματικό αντίλογο. Χρησιμοποίησα το contact improvisation ως βασικό εργαλείο, γιατί επιτρέπει στο σώμα να μιλήσει για όσα ο λόγος αφήνει μετέωρα: τις μικροεντάσεις, τις παύσεις, τις αντιφάσεις, τις αμφιταλαντεύσεις.

Υπήρξαν πολλές στιγμές όπου η χορογραφία ανέλαβε να εκφράσει αυτό που το κείμενο δεν μπορούσε. Για παράδειγμα, η υπαρξιακή ταραχή, η ρευστότητα της ταυτότητας ή η εσωτερική σύγκρουση συχνά δεν χρειάζονται λέξεις – χρειάζονται αλλαγές βάρους, απρόβλεπτες μετατοπίσεις επαφής, στιγμές όπου δύο σώματα “διαπραγματεύονται” τη σχέση τους όπως ο Πεσσόα διαπραγματεύεται τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο λόγος λειτουργούσε σαν υπόστρωμα: έδινε το χρώμα, τον τόνο, την ποιότητα. Η κίνηση όμως ήταν αυτή που έπαιρνε τις λεπτές αποχρώσεις των συναισθημάτων και τις έκανε χειροπιαστές. Υπήρχαν σκηνές όπου μια απλή φράση ψιθυριζόταν και η “συνέχειά” της παιζόταν αποκλειστικά μέσα από τα σώματα μέσα από πτώσεις, ανασηκώματα, προσπάθειες σύνδεσης και στιγμές αστοχίας, που είναι ακριβώς η γλώσσα της ανθρώπινης αβεβαιότητας.

Έτσι το χοροθέατρο δεν ήρθε να “ντύσει” το κείμενο, αλλά να το επεκτείνει. Να του δώσει σάρκα εκεί όπου ο Πεσσόα αφήνει κενό, και να αφήσει κενό εκεί όπου ο λόγος του γίνεται πληθωρικός. Η ισορροπία αυτή ήταν ζωντανή, σχεδόν αναπνευστική.

4. Η παράσταση τιτλοφορείται “Ημερολόγιο αποχαιρετισμού”. Ποιον αποχαιρετά ο ήρωας – ή ίσως το ίδιο το σώμα επί σκηνής; Τι σημαίνει αυτός ο αποχαιρετισμός για εσάς προσωπικά και καλλιτεχνικά;

Ο τίτλος Ημερολόγιο αποχαιρετισμού δεν αφορά έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, αλλά μια εσωτερική κατάσταση. Ο ήρωας – ή καλύτερα το σώμα που τον ενσαρκώνει – αποχαιρετά τις ταυτότητες που τον συγκρότησαν, τα κομμάτια του εαυτού που δεν τον υπηρετούν πια, τις φαντασιώσεις και τους φόβους που τον καθόρισαν. Είναι ένας αποχαιρετισμός προς το “παλιό εγώ”, ένα είδος μύησης σε κάτι άγνωστο που μόλις διαμορφώνεται.

Το σώμα χρειάζεται να αφήσει το βάρος του, να παραδοθεί, να χάσει την ισορροπία του για να βρει μια νέα. Οι στιγμές που ο ερμηνευτής αφήνεται στα χέρια ενός άλλου ή αναγκάζεται να ξαναβρεί τη στήριξή του μόνος, είναι μεταφορές του εσωτερικού αποχωρισμού: η εγκατάλειψη του γνώριμου για χάρη του άγνωστου.

Για μένα προσωπικά, αυτός ο αποχαιρετισμός είναι ένα καλλιτεχνικό σχόλιο για τη διαρκή μεταμόρφωση. Πιστεύω ότι κάθε δημιουργός κουβαλά πολλούς εαυτούς – όπως και ο Πεσσόα. Κάθε έργο απαιτεί να αποχαιρετήσεις έναν από αυτούς, να αφήσεις πίσω μια παλιά σου βεβαιότητα, μια φόρμα που δεν σε εκφράζει πια. Έτσι, το Ημερολόγιο αποχαιρετισμού είναι και μια δική μου τελετουργία αλλαγής: μια υπενθύμιση ότι η εξέλιξη περνά μέσα από το άφημα, την απώλεια, την αποδέσμευση.

Καλλιτεχνικά, αυτός ο αποχαιρετισμός σημαίνει ελευθερία. Σημαίνει να δώσω χώρο στην αστάθεια, στο τυχαίο, στο εύθραυστο. Είναι μια πράξη εμπιστοσύνης στη διαδικασία και μια βαθιά πίστη ότι το σώμα ξέρει να οδηγεί εκεί όπου οι λέξεις διστάζουν.»

5. Πώς συνεργάστηκε η Ομάδα Θεάτρου και Χορού 4PLAY με το υλικό; Υπήρξαν αυτοσχεδιαστικές διαδικασίες που οδήγησαν σε απροσδόκητες χορογραφικές ή δραματουργικές λύσεις;

«Η συνεργασία ήταν μια πραγματικά συλλογική διαδικασία, όπου το υλικό δεν αντιμετωπίστηκε απλώς ως πηγή έμπνευσης, αλλά ως αφετηρία για να παραχθεί νέο. Από την αρχή επέλεξα να αφήσω χώρο ώστε το έργο να μην “περάσει” μόνο από τη δική μου οπτική· γι’ αυτό ενθάρρυνα τα μέλη της ομάδας να γράψουν δικά τους κείμενα, εμπνευσμένα από τον Πεσσόα αλλά και από τις δικές τους εσωτερικές διαδρομές. Αυτά τα κείμενα έγιναν κομμάτι της δραματουργικής δομής,δημιουργώντας ένα πολυφωνικό τοπίο που συνομιλεί φυσικά με την πολλαπλότητα του Πεσσόα.

Παράλληλα, η χορογραφική έρευνα βασίστηκε σε εκτεταμένους αυτοσχεδιασμούς, με το contact improvisation ως βασικό εργαλείο μας. Η τεχνική αυτή δεν βοήθησε μόνο στην ανάπτυξη της κίνησης, αλλά και στη διαμόρφωση σχέσεων, ακουσμάτων, ρυθμών και σιωπών που συχνά οδήγησαν σε απροσδόκητες λύσεις. Πολλές από τις πιο δυνατές σκηνές προέκυψαν από αβίαστες στιγμές: μια μετατόπιση βάρους, μια κατάρρευση, μια επιτυχής ή αποτυχημένη προσπάθεια επαφής. Το σώμα “έγραφε” εκεί που οι λέξεις σταματούσαν, και οι λέξεις που έγραψε η ομάδα “άνοιγαν” νέες σωματικές διαδρομές.

Το πιο όμορφο ήταν πως η διαδικασία του γραψίματος και η διαδικασία του αυτοσχεδιασμού τροφοδότησαν η μία την άλλη. Ένα κείμενο που έφερνε στη σκηνή ένα προσωπικό βίωμα γεννούσε μια νέα ποιότητα κίνησης· και μια κινητική ανακάλυψη αποκτούσε φωνή μέσα από ένα καινούργιο κείμενο. Έτσι, η ομάδα δεν εκτέλεσε απλώς το υλικό το συν-έγραψε, το συν-διαμόρφωσε και το συν-ενσάρκωσε.

Με αυτό τον τρόπο, η παράσταση εξελίχθηκε σε ένα αληθινά συνεργατικό δημιούργημα, όπου η ταυτότητα του Πεσσόα συναντά τις ταυτότητες όλων μας, και η χοροθεατρική γλώσσα γεννιέται μέσα από τη συνάντηση των σωμάτων και των λέξεων.»

6. Τι επιθυμείτε να “πάρει μαζί του” ο θεατής φεύγοντας από το θέατρο Άργω; Ποια εμπειρία ή αίσθηση θέλατε να αφήσει η παράσταση στον θεατή;

Αυτό που επιθυμώ να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το θέατρο Άργω δεν είναι μια “ερμηνεία” του Πεσσόα ούτε μια συγκεκριμένη ιστορία. Θέλω να φύγει με μια αίσθηση εσωτερικής μετακίνησης ,μικρής ή μεγάλης, δεν έχει σημασία, σαν κάτι να μετατοπίστηκε μέσα του χωρίς να μπορεί απαραίτητα να το ονοματίσει.

Η παράσταση γεννήθηκε από μια προσωπική και συλλογική ανάγκη να μιλήσουμε για τις μεταμορφώσεις μας, τους αποχαιρετισμούς που κάνουμε χωρίς να τους λέμε, τις ταυτότητες που χάνουμε και ξαναβρίσκουμε. Εύχομαι ο θεατής να νιώσει ότι και ο ίδιος έχει το δικαίωμα να αφήσει πίσω του ό,τι δεν του χρειάζεται πια, να αποχαιρετήσει μια σκέψη, μια συνήθεια, έναν φόβο όπως το σώμα επί σκηνής αποχαιρετά το παλιό του σχήμα για να γεννήσει ένα καινούργιο.

Θέλω να του μείνει η ποιητικότητα της εμπειρίας: στιγμές εγγύτητας, τρωτότητας, αβεβαιότητας, αλλά και μια αίσθηση ελευθερίας. Να νιώσει ότι είδε κάτι που δεν ήταν “κατασκευασμένο” αλλά ζωντανό, κάτι που γεννήθηκε μπροστά του και θα υπάρχει για λίγο ακόμη μέσα του.

Αν στο τέλος του μείνει ένα ερώτημα, μια εικόνα, μια ανάσα που δεν είχε πριν — τότε η παράσταση έχει ήδη κάνει τον κύκλο της. Γιατί ο στόχος μου δεν ήταν να δώσω απαντήσεις, αλλά να ανοίξω έναν χώρο όπου ο θεατής μπορεί να ακούσει τη δική του εσωτερική φωνή.»

Πληροφορίες και εισιτήρια παράστασης https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/to-biblio-tis-anisyxias-im/gio-apoxairetismou/