Η παράσταση βασίζεται σε ντοκουμέντα, πρακτικά δικών, επιστολές και δημοσιογραφικό υλικό. Πώς επηρεάζει αυτή η «ντοκιμαντερίστικη» πρώτη ύλη την ερμηνεία σας;

Η παράσταση μας ακολουθεί την πορεία των γεγονότων. Συνεπώς από τη στιγμή που μπαίνουμε στην αίθουσα του δικαστηρίου ακολουθεί τις απολογίες, τους δικηγόρους, την έδρα, τους μάρτυρες κατηγορίας. Ερμηνευτικά ωστόσο έχουμε αποφύγει την προσέγγισή τους ως ντοκουμέντα καθαυτά. Η πορεία του χαρακτήρα, η κοινωνική πείρα, οι εμπειρίες του είναι αυτά που οδηγούν τελικά στο να ειπωθούν τα συγκεκριμένα λόγια. Δεν παραθέτουμε μια δικαστική διαδικασία βρισκόμαστε σε αυτή τη θέση γιατί όλη η παράσταση μας οδήγησε εκεί. Φυσικά ήταν και είναι κάθε φορά πρόκληση το να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τα ντοκουμέντα από την ανθρώπινη πλευρά τους, όπως “ανθρώπινα” βιώνεται κάθε ιστορική στιγμή. Αυτή ήταν μια πάλη με την οποία ήρθαμε αντιμέτωποι κατά τη διαδικασία των προβών γιατί όταν τα γεγονότα τα ξέρεις ως "ιστορικά" παίρνουν και άλλη διάσταση μέσα σου.

Η μετάβαση της Διδώς Σωτηρίου από τη μυθιστορηματική αφήγηση στη δημοσιογραφική καταγραφή είναι κομβική. Πώς ερμηνεύετε αυτή τη μετατόπιση; Είναι μια ανάγκη για αλήθεια ή μια αδυναμία της λογοτεχνίας να χωρέσει το βάρος του πραγματικού;

Μέσα από τη “Εντολή”, η Σωτηρίου προσπαθεί και να λυτρωθεί η ίδια και να αποτυπώσει μια ολόκληρη γενιά, αλλά και να βρει απαντήσεις. Μέσα απ’ αυτήν την ας την ονομάσουμε μετατόπιση, μπορεί πιο ολοκληρωμένα να μιλήσει για μια εποχή και ταυτόχρονα για τους ανθρώπους της. Πιθανά είναι ο τρόπος της λογοτεχνίας να χωρέσει το βάρος του πραγματικού και όχι αδυναμία της. Άλλωστε η τέχνη είναι κάθε φορά καθρέφτης της εποχής της, γι’ αυτό και αν θες πραγματικά να γνωρίσεις μια εποχή, δεν μπορείς να μη μελετήσεις την τέχνη της.

Η ιστορία ξεδιπλώνεται μέσα από έξι αυτόπτες μάρτυρες. Ποια ευθύνη νιώθετε όταν δίνετε φωνή σε ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα;

Οι αφηγητές των γεγονότων στην παράστασή μας είναι αυτοί οι έξι αυτόπτες μάρτυρες, που ταυτόχρονα συνδέουν το τότε με το τώρα, συνεπώς, θα έλεγα ότι βαραίνει η ευθύνη της συνέχειας της φωνής αυτών των ανθρώπων, των βασανισμένων, των εκτελεσμένων και του αγώνα τους. Μόνο πιάνοντας το νήμα από κει και συνεχίζοντας μπορείς να δώσεις φωνή στα πρόσωπα της εποχής και της κάθε εποχής. Εμείς είμαστε η συνέχεια τους και κάποιοι άλλοι κάποτε θα γίνουν η δική μας συνέχεια. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που αγωνίζονται, που και με την τέχνη παίρνουν θέση και προβληματίζονται τόσο η φωνή θα δυναμώνει. Βέβαια όσες φορές είχαμε στο κοινό ανθρώπους που έζησαν τα γεγονότα ή άλλα αντίστοιχα γεγονότα -για παράδειγμα κατά τη διάρκεια της χούντας- ήταν πάντα πολύ πιο βαρύ να μιλήσουμε για βασανιστήρια, για εκτελέσεις. Γιατί απέναντί μας έχουμε ένα ζωντανό κομμάτι ιστορίας.

Στη μετεμφυλιακή Ελλάδα, όπως αναφέρει το δελτίο τύπου, «χρησιμοποιήθηκε κάθε τρόπος» για την εξόντωση του Μπελογιάννη. Πώς αποτυπώνεται σκηνικά η έννοια του «υπερβολικού κράτους»; Και πώς αποτυπώνεται η αντίσταση ενός ανθρώπου απέναντι σε ολόκληρο μηχανισμό;

Το κράτος κυνηγός, είναι ασφυκτικά παρόν από το πρώτο δευτερόλεπτο της παράστασης. Ο φόβος είναι διάχυτος. Οι τρόποι με τους οποίους το αστικό κράτος πιέζει κάθε έναν ήρωα της ιστορίας μας είναι παντού. Μια από τις αρχικές σκηνές της παράστασης για παράδειγμα, αναφέρεται στις γυναικείες φυλακές Αβέρωφ. Στα βασανιστήρια και τις εκτελέσεις που υπέστησαν αυτές οι γυναίκες από τον κρατικό μηχανισμό. Θεωρητικά οι κατηγορίες αφορούν μόνο το Μπελογιάννη, την Παππά και τους συντρόφους τους. Όμως το κράτος φτάνει παντού και με όλους τους τρόπους, σε αδέρφια, φίλους και γνωστούς. Χαρακτηριστικές νομίζω είναι οι σκηνές του δικαστηρίου, όπου παρουσιάζονται ανυπόστατες κατηγορίες και ψευδομάρτυρες προκειμένου να αφοπλίσουν ολόκληρο το εργατικό κίνημα. Υπήρξαν φορές που θεατές μας είπαν ότι ήταν υπερβολικοί οι ψευδομάρτυρες, κι όμως όλα όσα ακούγονται είναι πιστά τα ντοκουμέντα της δίκης.

Τα 250.000 μηνύματα συμπαράστασης από όλο τον κόσμο, μέσα σε μία εβδομάδα, είναι σχεδόν ουτοπικά για τα σημερινά δεδομένα. Πώς αντιμετωπίζετε αυτό το στοιχείο επί σκηνής; Φανερώνει την παγκόσμια ανάγκη για δικαιοσύνη ή την ανάγκη του κόσμου να κρατηθεί από ένα σύμβολο;

Σίγουρα ο Μπελογιάννης έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής, ενός ολόκληρου αγώνα. Υπό αυτό το πρίσμα θα έλεγα ότι τα 250.000 μηνύματα συμπαράστασης ήταν κι αυτά κομμάτι του αγώνα, που δινόταν σε κάθε χώρα. Του αγώνα για δικαιοσύνη, για ειρήνη, για μια άλλη κοινωνία και κάπως έτσι αντιμετωπίζεται και σκηνικά. Σαν μια ελπίδα, που μπορεί να κερδίσει τελικά τη μάχη που δίνουν οι ήρωές μας. Άλλωστε και σήμερα μπορούμε να δούμε τέτοιες πλευρές. Η παγκόσμια συμπαράσταση, οι τεράστιες κινητοποιήσεις υπέρ του αγωνιζόμενου παλαιστινιακού λαού, που έφτασε μέχρι την απεργία των ναυτεργατών στην Ελλάδα και την Ιταλία, προκειμένου να μη φορτωθεί πολεμικό υλικό, δείχνουν πως παγκόσμια οι λαοί δεν εφησυχάζουν. Επιπλέον σήμερα στην εποχή της ταχύτητας και της πληροφορίας, των social media τα 250.000 μηνύματα σε μια εβδομάδα μπορεί να αντιστοιχούν σε μια δυνατή στιγμή ενός δευτερολέπτου που μεταφέρεται σε όλο τον κόσμο. Πόσοι είδαν την Kate Blanchett στο κόκκινο χαλί με τα χρώματα της παλαιστινιακής σημαίας και άρα πόση σημασία έχει να παίρνεις θέση.

Η φράση «Δεν ήσουν ένας άνθρωπος, μα μια γενιά» είναι δραματουργικά φορτισμένη. Στην παράσταση, αντιμετωπίζεται ο Μπελογιάννης ως άτομο ή ως συλλογικό φαινόμενο; Πού τελειώνει η προσωπική ιστορία και πού αρχίζει ο μύθος;

Ο Μπελογιάννης και ο κάθε Μπελογιάννης ήταν προϊόν μιας εποχής και της κομμουνιστικής του ταυτότητας. Όπως και ο ίδιος αναφέρει στην απολογία του, κατηγορείται ακριβώς επειδή ήταν μέλος της κεντρικής επιτροπής του ΚΚΕ. Μην ξεχνάμε ότι είμαστε μόλις κάποια χρόνια μετά τον εμφύλιο, κάποια χρόνια μετά τη μάχη για την εξουσία. Μέσα σε αυτά τα γεγονότα και πλάι στους συντρόφους του δημιουργήθηκε ο Μπελογιάννης. Δε θα μπορούσε να υπάρξει Μπελογιάννης αν δεν είχε υπάρξει η Νίκη, η Λίζα, Ο Δημήτρης, ο Νίκος και τόσοι άλλοι (ας τους ονομάσουμε ανώνυμους) αγωνιστές και εκτελεσμένους. Ο Μπελογιάννης έγινε μύθος μέσα από το πρίσμα της τέχνης, της ποίησης, της μουσικής.

Ο Μπελογιάννης «βάδιζε στο εκτελεστικό απόσπασμα χαμογελώντας». Πώς παίζεται αυτό το χαμόγελο χωρίς να γίνει σχήμα, υπερβολή ή αγιοποίηση; Είναι πράξη αντίστασης, πράξη πείσματος ή μια βαθιά ανθρώπινη αποδοχή;

Από τα ντοκουμέντα και τη λογοτεχνία, μαθαίνουμε για τον τρόπο που οι εξόριστοι και οι κρατούμενοι οργάνωναν τη ζωή τους. Πως οργάνωναν μαθήματα, θεατρικές παραστάσεις, πως φρόντιζαν να είναι πάντα καθαροί και καλοντυμένοι. Αυτό ήταν το χαμόγελο του Μπελογιάννη. Η βαθιά πίστη, ότι η ζωή και ο αγώνας του θα συνεχιστεί. Ότι η στράτευση του είναι ανώτερη από κάθε πιστεύω των βασανιστών του. Και κάπως έτσι αντιμετωπίζεται και σκηνικά αυτό το χαμόγελο. Σε μια συνέχεια, σε μια σύνδεση. Ανθρώπινα. Συντροφικά.

Η παράσταση κινείται ανάμεσα σε ιδιωτικές σχέσεις (Μπελογιάννης – Παππά) και δημόσια γεγονότα (δίκες, εκτέλεση). Πώς ισορροπείτε το προσωπικό με το πολιτικό; Ποια πλευρά έχει μεγαλύτερη βαρύτητα στη σκηνή;

Θα έλεγα ίσως ότι η παράσταση ισορροπεί ανάμεσα στις ιδιωτικές σχέσεις και τα δημόσια γεγονότα. Η Παππά, ο Μπελογιάννης, η Σωτηρίου, αγαπούσαν και ζούσαν με βάση τις επιλογές που έκαναν στη ζωή, με βάση το χαρακτήρα και την προσωπικότητά τους. Έτσι οι ιδιωτικές σχέσεις γίνονται πολιτικές και το αντίστροφο. Ήταν ο έρωτας που “ανάγκασε” την Παππά να παραβεί τους συνωμοτικούς κανόνες και να συλληφθεί και εκείνη. Ήταν η πολιτική της θέση που την οδήγησε στο να αρνηθεί τη χάρη που της πρόσφερε ο Πλαστήρας, επειδή ήταν μητέρα. Μέσα από τις ιδιωτικές σχέσεις, που μπορεί κάθε σημερινός άνθρωπος να αναγνωρίσει -ένα έρωτας, μια φιλία, μια εγκυμοσύνη, αλλά και τον τρόπο που τις αντιμετώπισαν εκείνη οι άνθρωποι, μπορούμε να γνωρίσουμε συνολικότερα τις προσωπικότητες που μας αφορούν. Προσωπικότητες με αίμα και σάρκα. Όχι “απλά” ο Νίκος Μπελογιάννης και η Έλλη Παππά αλλά δύο ανθρώπινοι άνθρωποι.

Πληροφορίες και ειαισήρια παράστασης https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/entoli-tis-didos-sotiriou-2os-xronos